Çay Hakında - Rize Hakkında Herşey

Kendi Kendine Yetme İlkesi

Hükümetin, Kendi Kendine Yetme ilkesini benimsemesi ve 1933 yılında bunu bir programa bağlaması üzerine, ülkemizde çay tarımı yeniden gündeme geldi. Ancak organizasyonun sağlanması ve hazırlık çalışmalarının tamamlanabilmesi için iki yıl daha geçti. 1935 yılında Ziraat Vekili Prof. Dr. Muhlis ERKMEN'in bir bilim heyeti ile birlikte Rize'ye yaptığı inceleme gezisinde, bölgenin çay tarımı ve sanayisinin gelişmesine her yönden elverişli olduğu kanısına varıldı.

Üretimin Yaygınlaştırılması

Tartışmalar ve yazışmalarla iki yıl daha geçer ve 1937 yılına gelinir. Çay tarımının yerleştirilip geliştirilmesi için Zihni DERİN tam yetki ile yeniden görevlendirilir. Geçmişte kaybedilen yılların deneyimleriyle sıkı tutulan işler bu kez daha bilinçli ve programlı şekilde yürütülmeğe başlanır.
Tohum damızlık bahçeleri kurmak, fidan üretip yeniden üretmek amacıyla, 1937, 1939 ve 1940 yıllarında Sovyetler Birliği'nden Gürcistan kökenli toplam 70 ton çay tohumu satın alınarak üretim yaygınlaştırılır.
Günlük kapasiteleri 1 ton civarında olan ilk atölyeler şunlardır:

1939 -1946 yılları arasında çalışan Fidanlık Atölyesi
1942 - 1946 " Uzunkaya "
1942 - 1949 " Gündoğdu "
1945 - 1949 " Çayeli "

1939 - 1946 Yıları Arasında Atölye Ortamında İşlenen Çaylar

Yıllar	Dikim Alanı Dekar	Üretici Sayısı	Yaş Çay Alımı (Kg)	Kuruçay (Kg)
1939	1.550	1.824	815	181
1940	7.343	5.052	855	191
1941	8.923	5.395	2.700	600
1942	9.812	5.853	32.917	7.001
1943	12.696	7.588	68.346	16.977
1944	15.521	8.776	160.240	30.849
1945	17.823	9.736	225.088	53.945
1946	20.672	11.092	382.316	93.067

3788 Sayılı Çay Kanunu

27 Mart 1940 tarihinde çıkarılan 3788 sayılı Çay Kanunu ile çay tarımının ve üreticilerin desteklenmesi güvence altına alındı. Bu kanun ve bu kanuna dayalı çıkarılan kararname ile çay tarım alanları, ekolojik ilkelere göre Araklı deresinden Sovyetler Birliği hududuna kadar değin ve 15 km içeriye kadar olabilecek şekilde belirlendi.

Yaş Yaprak Fiyatları

Altının 9 lira olduğu 1938 senesine kadar yaprağın kilo fiyatı 60 kuruş olarak tespit edildi.
İkinci Dünya Savaşının ortaya çıkardığı pahalılık karşısında 150 kuruş.
1949 da ortalama olarak 180 kuruş, 1954 de 200, 1957 de 250, 1959 dan itibaren 300 kuruş.
Üretici 1939 da 24 kilo yaş yaprakla bir Reşat Altını alırken 2004 de aynı altını alabilmek için 278 kilo yaş yaprak vermek durumuna düşmüştür. Yaş yaprak fiyatlarının Reşat Altını ile karşılaştırılması yaygın olduğu için bu değerleri bir tablo haline getirmenin hoş olacağını düşündük.

1 Reşat Altını Almak İçin Kaç Kilogram Yaş Çay Satmak Gerekiyor?
Yıllar	Çay Kg	Yıllar	Çay Kg	Yıllar	Çay Kg	Yıllar	Çay Kg
1939	24	1956	50	1973	105	1984	300
1940	35	1958	65	1976	128	1985	277
1941	43	1959	50	1977	156	1986	386
1945	20	1963	45	1978	245	1987	499
1947	18	1965	50	1979	375	1988	477
1948	23	1969	58	1980	458	1989	329
1949	29	1970	68	1981	295	1990	288
1954	36	1971	78	1982	265	2002	328
1955	40	1972	93	1983	346	2004	278

İlk Çay Kredisi

Çay tüketim ve dış alım durumu göz önüne alınarak 30 bin dönümlük bir alan, çay tarımı için ayrıldı ve Ziraat Bankası'nın 5 yıl süreyle üreticiye faizsiz olarak 25 lira kredi vermesi kararlaştırıldı.

4223 Sayılı Kahve Çay İnhisarı Kanunu

Kahvenin yanında çay da bu kanun ile Tekel'e alınmış ve üretilen çaylar Tekel idaresine verilmiştir. Anılan kanunda; çayın devlet tekeli altında olduğuna, bu tekelin Tekel Genel Müdürlüğü'nce sağlanacağına, çayın perakende satış fiyatının yurdun her yanında aynı olacağına ve yaş çay yaprağının kanuni yetkisi olmayanlar tarafından üretilmesi, işlenmesi, satılması, Türkiye'ye sokulmasının 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun hükümlerine bağlı olacağına ilişkin hükümler yer almıştır.

İlk Çay Fabrikası

Bu yıllarda elde edilen yaş çay yaprağı Zihni DERİN atölyelerinde işlendi. Giderek yaş çay üretiminin artması nedeniyle çay fabrikası kurma zorunluluğu ortaya çıktı. İlk çay fabrikası 60 ton/gün kapasiteli olarak 1947 yılında Rize'nin Fener mevkiinde işletmeye açıldı.
Takip eden yıllarda bir yandan Türkiye nüfusunun artması, bir yandan çay içme alışkanlığının yaygınlaşmasına karşın; yıl ve yıl yaş çay alanlarının gelişmesi ve buna paralel olarak fabrika sayısı ve işleme kapasitesinin artmasıyla Kendi Kendine Yeterlilik İlkesi'nin gerçekleşmesi süreci devam edecekti.

1947 - 1962 Yılları Arası Çay İstatistikleri

Yıllar	Dikim Alanı Dekar	Üretici Sayısı	Yaş Çay Alımı (Ton)	Kuruçay (Ton)	Dış Alımlar (Ton)
1947	25.254	11.650	411	98
1948	25.751	11.909	647	150	1.059
1949	25.824	11.866	679	159	1.336
1950	26.423	11.976	834	208	1.744
1951	28.587	16.880	1.144	332	2.503
1952	39.114	30.962	1.877	424	2.016
1953	49.707	34.684	2.277	513	2.763
1954	64.049	43.565	3.214	719	2.770
1955	71.842	45.342	5.438	1.191	2.450
1956	82.719	58.146	6.997	1.535	2.313
1957	102.083	58.843	10.976	2.442	3.984
1958	117.079	59.076	14.365	3.351	4.156
1959	118.762	61.625	18.417	4.523	5.189
1960	134.880	63.497	25.958	5.756	3.919
1961	149.518	68.188	24.222	5.663
1962	159.447	79.133	37.540	8.644

İlk Çay İhracatı

1947 yılından beri1 fabrika bazında üretimine başlanan çay 1963 yılına gelindiğinde 18 fabrika ve 1.340 ton/gün işleme kapasitesine çıkmıştı. Bu yıla kadar iç piyasa ihtiyacı karşılanamaz durumda idi, talep ancak ithalat yoluyla dengelenebiliyordu. Ama Türk çaycılığı bu yıldan itibaren Dünya çay pazarındaki konumunu değiştiriyor, ithalatçı bir ülke durumundan ihracatçı bir ülke haline geliyordu. İlk ihracat 1963 yılında 143 ton olarak gerçekleşmişti.