Geçtiğimiz günlerde Ankara’da enerji alanında oldukça önemli bir gelişme yaşandı. Ben aslında Türk basını heyecanla ayağa kalkar diye düşündüm. Sadece basın mı? Hayır. Bir de her meseleye “Bunu iktidar mı yaptı?” diye bakıp peşinen olumsuz tavır alan bir kesim var ya, işte onlar da pek bir şey söylemedi.
Peki, anlaşma neydi?
Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), Kerkük’teki petrol arama ve üretim faaliyetlerini yürütecek uluslararası konsorsiyumun yüzde 15 ortağı oldu.
Haberi okuduğumda aklıma bundan tam yüz yıl önce imzalanan başka bir anlaşma geldi: Haziran 1926 tarihli Ankara Antlaşması. Yeni anlaşmanın tarihi ne?
Temmuz 2026…
1926 yılında Türkiye ile İngiltere arasında imzalanan Ankara Antlaşması’yla Musul Vilayeti üzerindeki anlaşmazlık sona ermiş, Türkiye bölge üzerindeki hak iddiasından vazgeçmişti. Buna karşılık, Musul Vilayeti petrollerinden elde edilecek gelirlerin yüzde 10’unun 25 yıl boyunca Türkiye’ye ödenmesi kararlaştırılmıştı.
Dikkatinizi çekmek isterim…
O gün Türkiye petrolün sahibi değildi; yalnızca gelirinden pay alıyordu.
Bugün ise durum farklı.
Bu kez Türkiye, TPAO aracılığıyla Kerkük’te üretim yapacak uluslararası ortaklığın yüzde 15 hissedarı oluyor. Yani artık yalnızca petrol gelirini konuşmuyoruz; petrolün aranmasında, üretilmesinde ve yönetilmesinde söz sahibi olunan yeni bir dönemden söz ediyoruz.
Elbette iki olayı birebir aynı kefeye koymak doğru olmaz.
1926’daki anlaşma devletler arasında imzalanmış bir anlaşmaydı. Bugünkü gelişme ise ticari ve enerji yatırımı niteliğinde bir ortaklık.
Belki, “O zaman devletler arasında yapılmıştı, şimdi ise şirketler arasında yapılıyor.” diyerek bu gelişmeyi küçümseyenler olacaktır. Oysa benim düşüncem farklı. Elbette enerji yatırımlarının siyasetten tamamen bağımsız olması mümkün değildir; fakat şirketler arası ortaklıklar, şirketlerin gücü ve ekonomik zorunluluklar nedeniyle daha kalıcı bir zemine oturabilir. “İyi de biz bu işten ne kazanacağız?” diyen okurlarımı duyar gibiyim. Bu konunun uzmanı değilim; fakat şunu rahatlıkla söyleyebilirim: Gelişmenin ekonomik getirisi elbette uzmanlar tarafından hesaplanacak. Üretim miktarı, petrol fiyatı, yatırım maliyetleri ve ortaklığın uzun vadeli sonuçları zaman içinde daha net ortaya çıkacak.
“Tarih tekerrürden ibarettir.” derler.
Belki gerçekten de böyledir.
Bazen aynı coğrafya, farklı şartlarla bir milletin karşısına yeniden çıkar.
Ve insan o zaman ister istemez şu soruyu soruyor:
Acaba Türkiye’nin Musul’dan başlayan petrol hikâyesi, yüz yıl sonra Kerkük’te yeni bir sayfa mı açıyor?