- Allah ağrilaruni kafdağinun arkasina aşursun
- Allah bedeni sihetuni versun
- Anan kesilsun sağa
- Beyaz sakal tariyasun
- Boş çeseye salmayasun
- Çoheyi coresun
- Dunyanun adini alasun
- Haznelere çatasun
- Kadani alayim
- Kadani alasun
- Nere var bi cuneş oreya olasun
- Nur aksun mezarluğuna
- O binam, kesileyim sağa
- O verenine kurban olayim
- Oğul veresun da duynayi doldurasun
- Sakallarini tariyasun
- Sular gibi artasun
- Topraklari kadar yaşiyasun
- Uşaklarun da sağa ole etsun
- Zihnunuzi çesçin etsun

BEDDUALAR

- Adun çesilsun
- Allah yedi yorgan yipratasun
- Ander kalasun
- Başun kesile
- Dert başuna
- Hay korbakor çikasun
- Heyirini cormeyesun
- Kisacunli olasun
- Korbakor olasun
- Murt cidesun
- Nabedil olasun
- O ander kalasun
- O ander kaybana kalasun
- O başin kesile da kellen
- O keseyim seni aleme
- Oğa çok eğriluk etti, ecrini çekecek
- Pakliya seni
- Peşuk sallamiyasun
- Sincile enesun
- Tamdan tuma çidesun
- Ubur çikasun
- Uşak çipasi çesmeyesun
- Vay başuna
- Vay vereyim aklin

-Alaca bulaca, çıkar ağaca
(Fasulye)

-Altı kül, üstü kül, içine bir sarı gül
(Pilekide Mısır Ekmeği)

-Alttan yer, üstten çıkarur
(Rende)

-Altı çeğnem, usti çeğnem, içinde bir garip nenem
(Ekmek)

-Babası eğri büğrü, annesi yavan kadın, kızı güzeller güzeli, oğlu sohbetlerde gezer
(Asma, yaprak, üzüm, şarap)

-Başı tarak, kuyruğu orak
(Horoz)

-Ben giderum o gider, pare kadar iz eder
(Değnek)

-Bir duvara, iki tekne
(Kulak)

-Bir bayırda iki kenef
(Burun)

-Bir kara kocakari, etekleri yukari
(Zincir)

-Bi etek yumurta, sabahleyin baktum, bi dane yok
(Yıldız)

-Bir vururum bin döker
(Elek)

-Bir kara koca karı, belinde şal kuşağı, hiç yakışmamış ona, almış bekar uşağı
(Tabanca)

-Burdan vurdum kilici, karşıdan çıktı uci
(Mermi)

-Çozun beni ipumden, vereyum size yukumden
(Yayık)

-Dedem aruk, paşu saruk
(Rokopoli)

-Dört yaşına, dert başına
(İskemle)

-Elde konuşur, yere konunca susar
(Kalem)

-Evun ustunda kırk atli, kırkıda kara kapakli
(Çivi)

-Ey hanesi, hanesi, kızlarun meyhanesi, topuğundan su çikar, ağzından da tanesi
(Değirmen)

-Fırunda pişer, avluya işer
(Kiremit)

-Ğopi ğopi, altun topi
(Portakal)

-İki direk bir nayla
(Tavuk)

-Kara kuzgun, sapi uzun, hem sizun var, hem bizum
(Tava)

-Kendi demirden kuyruğu kendirden
(Çuvaldız)

-Kitledum sanduğu, puşkulleri dişari
(Göz)

-Kuyinun içine suyi, suyinin içine ilan, ilanun ağzına mercan
(Şişeli Lamba)

-Nenemun etekleri, süpürür hendekleri
(Rüzgar)

-Sari sari sanduri, dori dori donduri, kırmızı pependeru
(Sandık, dolap, ateş)

-Saridur sarkar, düşeceğum diye korkar
(Ayva)

-Supurdum odayı, otu kodum babayı
(Soba)

-Ucar ucar, beyaz sıcar
(Kar)

- Uzun uzun ip kider,dibina da kup kider
(Kabak)

-Uzun uzun uzatırlar, gelin gibi donatırlar, uzun yola yollatırlar
(Cenaze)

-Üstü çimen biçilur, altı pinar içilur
(Koyun)

-Vili vili, dibi tuyli
(Muşmula)

-Yazı yazar imam değil, ağaca çıkar insan deyil
(Salyangoz)

-Yer altında, dedemun sakalıdur
(Pırasa)

-Yerden piter pi foli, pelindedur piştofi
(Mısır)

'Meclis'tekilerin Yarısı Akıllıdır'
Rize eski Milletvekili Fuat Sirmen, bir gün TBMM'de yaptığı bir konuşmada, 'Milletvekillerinin yarısı aptaldır' deyince Meclis'te milletvekillerinin tepkisini çekmiş. Tepkiler üzerine tekrar söz alan Sirmen, kürsüye çıkarak bu kez 'Meclis'tekilerin yarısı akıllıdır' demiş.

Ahırda Mahsur Kalan Boğa
Rizeli Turgay Civelek, aldığı 30 kiloluk buzağıyı, evinin altındaki ahırda beslemeye başlamış. Aradan 14 ay geçtikten sonra 30 kiloluk buzağı tam 240 kiloluk bir boğa olmuş. Talihsiz boğa, ahırda mahsur kalmış.

'Sazanları Yediler'
Rize Belediyesi'ne ait 100. Yıl Parkı'nın havuzundaki sazan balıkları, sarhoşlar tarafından çalınıp yenilmiş. Bunun üzerine dönemin ANAP'lı Belediye Başkanı Hızır Hop, telsizle Park ve Bahçeler Müdürü'ne, 'Sazanları yediler, parktaki kazları koruma altına alalım' diye seslenmiş.

Burun Farkı
Rizeli Tahsin Tuzcu at yarışına çok meraklıymış. Kaybedince, 'Burun farkıyla kaybettim' dermiş. Bir gün eşi dayanamamış ve 'Oy senin burnuna ne diyeyim. Uzun burunlu bir at bul' diye sitem etmiş.

'Koca Valiye 'Oğlum' Demek Ağır Gelir Bana
Rize eski Belediye Başkanı Ekrem Orhon, dönemin valisi ile gezintiye çıkmış. Vali sohbet sırasında, eşini kaybeden Orhon'a 'Üzülme, sana anamı veririm. Onunla evlenirsin' diye takılmış. Üzüntülü başkan da valiye, 'Ananı almak bir şey değil de, koca valiye 'oğlum' demek biraz ağır gelir bana' diye cevap vermiş.

'Bu da Bir Şey Bilmiyor'
Rizespor Kulübü eski Başkanı Bahattin Çoşkun'un eczanesinde yabancı bir ilaç firmasının Türkçe bilmeyen mümessili otururken, yörede nükteleri ile ünlü Rizeli Hüseyin içeri girer. Yabancıya bir şeyler anlatmaya çalışır. Yabancı kendisine Almanca cevap verince Hüseyin, 'Bu da bir şey bilmiyor' diyerek eczaneden ayrılır.

'Pazar'ı Rezil Etmeyelum'
Pazar'ın meşhur delisi Çamlı Hakkı'yı bütün Pazarlılar tanır. Hakkı nasıl olduysa bir gün Ankara'ya gider. Sokakta yatarken onu gören bir Pazarlı:
-Hakkı, sen burada ne yapıyorsun?' der ve para vermeye kalkar.
Hakkı başını kaldırır ve kendisini tanıdığını belli etmemesini isteyerek:
-Sus, Pazar'i rezil etmeyelum.

Şemsiye
Rizeli elektrikçi Mehmet Demir gece eve giderken kuvvetli bir yağmura tutulur. Evin kapısına gelince hanımı kapıyı açar.
-Mehmet şemsiyen vardi niye bu kadar islandun?
-Hani şemsiye?
Hanımı ceketinin arka yakasından asılı şemsiyeyi gösterdi.
-Ben oni orada unuttum.

Hatırası Var
Yılmaz Arayıcı, arkadaşını yazıhanesinde ziyaret eder. Oldukça lüks döşenmiş olan yazıhanenin duvarında bulunan tablo kazayla yere düşer ve kırılır. Yazıhane sahibi:
-Eyvah hatırası vardı, diye yakınır.
Yılmaz Arayıcı da cevabı yapıştırır:
-Babam da dedemden hatıra kalmıştı. Götürürken kimse bana sormadı.

Rıdvan Dilmen'den Bir Anı
Fenerbahçe'de oynarken kamptayız. Öğlen yemeğinde takım olarak buluştuk. Servisin yapılmasını bekliyoruz. Karşımda Rizeli Hasan Vezir, sağımda ise Kaptan Müjdat Yetkiner var. Müjdat ve benim en sevmediğimiz şeylerin başında, boş tabağa sürtülen çatal ve onun çıkardığı ince iç gıcıklayan ses gelir. Bunu çok iyi bilen Hasan Vezir, gözlerimizin içine baka baka çatalı tabakta bir oraya bir buraya gezdirip duruyor.
Sonunda Müjdat dayanamadı patladı; Beni ayağa kaldırma.'
Hasan'dan ise fıkra gibi cevap geldi; 'Sana yapmıyorum ki... Rıdvan'a yapıyorum.'

'Çorba Mı İdi Ki Doyaydum'
Çanava'dan Lıkooğlu Hanife hala yüz yaşına gelmişti. Bir gün 75 yaşındaki kızı Fadime ölünce kulağına bağırırlar:
-Hanife hala Fadime öldü.
-Eeee. Elbet ölecekti. Ne zamanun Fadimesi. der ve ağlamaz, fakat kocasının ölümü haber verilince çok üzülür.
-Bu kadar yıl doyamadın mı? diye soranlara da cevap olarak:
-Çorba mi idi ki doyaydum demiş.

'Kırk Yılda Bir Geliyorsunuz'
Celal Memişoğlu esprili ve renkli kişiliğiyle Rize'nin unutulmaz isimleri arasındaki yerini almıştır. Çok partili dönemin başladığı sıralarda Rize'ye gelen mebuslardan birini karşılamakta biraz heyecanlı ve iltifatta mübalağalı davranır. Mebus:
- Ne bu iltifat? diye sorar. Celal hemen cevabı yapıştırır:
- Nasıl iltifat etmeyelim... Kırk yılda bir geliyorsunuz.

'Paşabahçe 33'
Pazar'ın bir köyünde genç delikanlı üzerine bir korku geldiği için annesi tarafından okuması için hocaya götürülür. Hoca çocuğu dualarla okuduktan sonra cam bardağa su doldurur ve bütün dikkatini vererek içine bakmasını söyler. Çocuk bakar, bakar fakat hiçbir şey göremez. Hoca ısrar eder, iyice bak diye. Çocuk bir daha bakar ve:
-Hocam, gördüm gördüm der. Hoca:
-Ne gördün? diye sorar. Çocuk heyecanla cevap verir:
-Paşabahçe 33... (Bardağın altındaki damgadır gördüğü)

'İki Geldi Bir Gelecek'
Rahmetli Kazancı Yusuf (Makas) Beykoz'da bir lokantaya girer ve bir masaya oturur. Lokanta oldukça kalabalıktır. Garson sipariş almaya yetişemiyordu. Kazancı garsona seslenir. Garson:
-Geliyor der. Bir müddet sonra tekrar seslenir.
-Geliyor der. Bir daha seslenir. Bu sefer de;
-Gelecek der fakat bir türlü siparişi almaz. Kazancı daha fazla dayanamaz, kalkar, tam kapıdan çıkacakken kasadaki patron ne yediğini sorar:
-İki geldi, bir gelecek. Kaç para?

'Bir Şey Yapamaz Mıyız?'
Çay TV Genel Yayın Yönetmeni Arif Akmermer, televizyonu adına açık havada bir müzik programı düzenleyecektir. Programın yapılacağı gün havanın nasıl olacağını öğrenmek için Meteoroloji Müdürünü arar:
-Hocam Salı günü hava nasıl?
-Yağışlı.
-Bir şey yapamaz mıyız?

'Osman Amca Kısa Kes'
Kaçkar TV'de atma türkü yarışmasının yapımcılığını ve sunuculuğunu yapan Osman Efendioğlu hem faks hem de telefonla gelen isteklere cevap vermektedir.
Yine bir akşam program normal süresini hayli aşmıştır. Ana kumandada çalışanlar bir not yazarak uyarmak isterler:
-Osman amca kısa kes, eve gideceğiz, yazarak masasına bırakırlar. Efendioğlu istek sandığı notu alır ve konuk müzisyenlere dönerek canlı yayında okur.
-Evet arkadaşlar 'Osman amca kısa kes, eve gideceğiz' bu eseri hanginiz seslendirecek?

'Peştamali Asti Başumdan Aşağa'
Rizeli nüktedar Veysel ağanın kahvesi DP ocak levhasını taşır ve DP'nin bayrağı da kahvenin önünde asılırdı. Damadına kahvehanenin üstünü kiraya vermişti. Bir iki ay geçince bir de bakar ki kahvehanenin üstünde CHP bayrağı sallanıyor.
Mukavele yapmış olduğu için tabii ki damadına da bir şey söyleyemedi ve dostlarına dert yanmış.
-Ula ha bu herife bi bakun da. Bağa neler etti. Peştemali asti başumdan aşağa... (Çizgili dokunan yöresel peştamalle altı oka gönderme yapıyor)

'Ha Buradan Topa Bi Vursa Topi İstanbul'a Atar'
Osman Kavrakoğlu; 14 Mayıs 1950'de yapılan seçimlerde kendisi ile birlikte Türk futbolunun büyük yıldızı Zeki Rıza Sporel'in de Rize'den milletvekili adayı olmasını sağlayan Kavrakoğlu, Rize'de yapılan bir mitingde Zeki Rıza Sporel'i Rizelilere şöyle tanıtır: 'Habu görduğunuz adam var ya ha buradan topa bi vursa topi İstanbul'a atar.'

'Evet Tuttunuz'
Ekrem Orhon Rize milletvekilliğine aday olur, seçimi kazanamaz. İkizdere yoluna baş koymuştur. İkizdere'ye gider. Tüm halk: 'Biz seni tuttuk Reis baba' der.
Hazır cevaplılığıyla bilinen Ekrem Orhon: 'Evet tuttunuz. Çiş yaparken şeyinizi tuttuğunuz gibi'

İnadindan Eldi
-Hoca Memet eldi.
-Sapasağlam adam idi, niye eldi?
-Acindan eldi.
-Uşağum hiç bi Laz acindan elmez. Soylesaydi hepumuz yardim ederduk oğa.
-Utandi demağa.
-Gördun mi. Acindan değil inadindan eldi.

'İdare Edun'
DP döneminin renkli kişiliklerinden biri olan Hasan Tez, bir gün kürsüde konuşurken DP milletvekilleri laf atarlar, ilkokul mezunu olduğunu yüzüne vururlar. Tez, Karadenizlilere has hazır cevaplılığı ile:
'Beyefendiler, şu mecliste tahsilsiz olan iki kişiyiz. Biri Genel Başkan, biri de ben, bizi de idare edun' der.

Fatih Sultan Kar'ın hazırladığı 'Yaşanmış Rize Fıkraları' kitabından alıntıdır....

Horon, Doğu Karadeniz Bölgesi'nde oynanan geleneksel halk danslarının genel adıdır. Sinop'ta (Doğu Karadeniz göçmenleri ve kısmen yerli halk tarafından), Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon, Rize, Artvin, Gümüşhane, Bayburt'un Aydıntepe ilçesi, Erzurum'un İspir, Tortum ve Olur ilçelerinde (kısmen horon-bar karışık) ve Doğu Karadeniz'den göçenlerden dolayı Sakarya'da oynanan çevik hareketli oyunlardır.

Çepniler, bu yöreyi kıyı çizgisine paralel olarak doğu-batı yönünde fethederken Anadolu'nun iç kesimlerinden de diğer Türk boy ve oymakları Erzincan, Gümüşhane ve Harput dolaylarından sahile akmaya başlarlar. 1461 yılı başlarında iç kesimlerden gelen 100 bin Çepni Türk'ün Giresun-Trabzon arasına yerleştirildiğini, yine Yavuz Sultan Selim'in Trabzon'da, şehzadeliği sırasında İran'da Şah İsmail'in kılıcından kaçan Akkoyunlu Türkleri'ni de Rize-Trabzon arasındaki yörelere yerleştirildiğini tarihi kaynaklardan biliyoruz.

Horonların Oynandığı Yerler ve Etkilendiği Unsurlar

Horonlar neşeli zamanlarda; bayram, düğün, dernek, askere uğurlama ve arkadaşlar arasında düzenlenen eğlencelerde oynanır.

Yürekleri dolduran coşkular, sevinçler buralarda horona dönüşür. Nerede bir durak, bir oturak yeri varsa orası 'horondüzü'dür. Üstünde horon oynanmayan tek bir düzlük yoktur Karadeniz'de..

Horon Karadeniz'in soluk alışı, yürek atışı, dalgalanışıdır.

Horon doğa ile insanın elele, kol kola şahlanışıdır.

İneğiyle, çadırıyla, çoluku-çocuğuyla, silahıyla, giysisiyle dağlara çıkması, yol boyunca yol havalarının kemençe ve davul-zurna eşliğinde çalınıp söylenmesi, horon oynaya oynaya yolların bitirilmesi ve yayla düzüne silah atarak, nara atarak ve tabi ki horon oynayarak (sallama ritminde) kollar halinde girmeleri, halka içinde saatlerce horon oynamaları bahara olan özlemin coşkuya dönüşmesi, dile gelmesidir.

Karadeniz'e özgü horonun yapısında tarım kültürünün varlığı apaçık ortadadır. Horonda görülen öne eğilmeler ve kolların öne uzatılıp sallandırılması; tarlada kazma ile çapa yapılması gibidir. Horoncuların el tutması ve hamle yapmaları ile belcilerin 'vol atma' hamleleri aynıdır.

Karadeniz'de yalnız başına iş yapmak çok zor olduğundan horon; Karadenizlinin her işte elele verilmesini, birlikte çalışmaya duyduğu ihtiyacı anlatmasıdır.

Doğa yapısının sert ve dağlık oluşu, denizinin ve havasının kararsızlığı horon oyunlarında göze çarpar.

Horonlar Üç Bölümden Oluşur

1. Düz Horon Bölümü: Horon oynanmaya başlarken ağır tempoda oynanır. Bundan ötürü oyunun bu bölümüne 'ağır horon bölümü' de denir. Oyun halkası saat ibresinin tersi yönünde döner. Söylenen türkülere ellerle tempo tutulur. Müzik ne kadar yüksek tempolu çalınırsa, oyuncular da o kadar kıvrak ve hareketli olurlar. Ritim arttıkça vücut dikleşir, kollar yukarıya kalkar. Gelen komutla 'yenlik yenlik', 'alaşağı' ya da 'ufak ufak' diğer oyuncular da uyarılarak doğrudan sert bölüme geçildiği gibi yenlike bölüme de geçilir.

2. Yenlik Bölümü: Kollar aşağıya iner, dizler kırık ve bel kısmı dizlerin açısında öne doğru eğiktir. Kol çıkarmalar ve omuz sallamalar bu bölümde ön plandadır. Adımlar geriye, yana ve öne basarak belli alan içinde gezinilir. Vücudun yapmış olduğu çalımlar yumuşak ve hafiftir. Oyunun ritmi düz horon bölümüne oranla biraz daha hızlıdır. Komutçudan gelen 'alaşağa', 'aloğlum', 'kimola', 'taktum', 'yıkoğlum' veya 'ıslık' şeklinde gelen komutla sert bölüme geçilir.

3. Sert Bölümü: Diğer bölümlere nazaran hareketler daha sert ve canlıdır. Omuz sallamalar daha seri, ayaklar yere daha sert basar. Oyunun en gösterişli, temposunun oldukça yüksek olduğu ve oyuncuların tüm yeteneklerini ortaya koyduğu bir bölümdür. Oyuna devam edilecekse tekrar düz horon bölümüne geçilir.

Çamlıhemşin Horonları

Çamlıhemşin’den horon çeşitleri: Rize, Hemşin, Yüksek Hemşin, Papilat, Memetina, Bakos, Çarişka, Aleka, Sırtlı, Mahmutoğlu, Gant, Hevrek, Hanlakıt, Yali ve Çano'dur.

Şimdi gelelim ilaç ve tedavilere:

Göbek Düşmeleri: Üç yol vardı.
1) Kupa vurulurdu.
2) Karın açık sırt üstü yatılırken hastanın göbek çukuru, küçük parmakla uygulanan basınçla döndürülürdü.
3) Su dolu bardağa konan bir iğneyle batıl bir uygulama yapılırdı.

Koça (Siğil): İki yol vardı.
1) Siğilin köküne sokulan iğnenin dibi ısıtılırdı. Böylece ısıtılan iğnenin ucuyla dağlanırdı.
2) Bir iplik ile batıl bir uygulama yapılırdı.

Yanıklarda: Üç yol vardı.
1) Tükürülürdü.
2) Bal, zeytinyağı ve eritilmiş mumdan yapılan bir karışım sürülürdü.
3) Zeytinyağı ile kireçten veya kirecin suyundan yapılan bir karışım sürülürdü.

Kötek (Darbe) ve Ağrılarda: Üç yol vardı.
1) Tartılmamış et sarılırdı.
2) Mısır ununun yağla kavrulup, tuz eklenmesiyle yağlı hamur denilen bir karışım hazırlanır ve sıcak iken bir lahana yaprağına konarak sarılırdı.
3) Zeytin, zeytinyağı, soğan ve tuzdan yapılan bir karışım sarılırdı.

Dil Doğurduğunda: Batıl bir tedavi yöntemi uygulanırdı. 'Dili doğuran', anasına, 'Ana dilim doğurdu' dediğinde, anası da, ' Tukur da at oni' diyerek karşılık verdiğinde, dili doğuranda 'Tu' diye tükürdüğünde ve bunu üç defada tekrarlarsa dili iyileşir.

Çuban (Çıban): Dört yol vardı.
1) Çıbanı temizlemek için soğan ve maydonozun kavrulmasından elde edilen bir karışım sürülürdü.
2) Ateşte pişirilmiş soğan sürülürdü.
3) Reçine sürülürdü.
4) Sülük oturtulurdu.

Kulak Ağrılarında: Beş yol vardı.
1) Çocuk emziren kadının sütünden kulağa damlatılırdı.
2) Közde pişirilmiş sarmusak konulurdu.
3) Pırsa suyu damlatılırdı.
4) Yağlı hamur sarılırdı.
5) Kiremit ısıtılıp sarılırdı.

Karın Ağrılarında: Dört yol vardı.
1) Baldan veya şekerden yapılan şerbet içirilirdi.
2) Karın ısıtılırdı
3) Isıtılmış tuğla ayakların altına konulurdu.
4) Karın üstü yatılırdı.

İltihaplı Yaralarda: İki yol vardı.
1) Yörede damar yaprağı denen bir tür bitki sarılırdı.
2) Reçine sürülürdü.

Vücutta Şişlerde: Toplanan kırk bir çeşit ot pişirilir ve sarılırdı.

Bağırsak Kurtlarında: Hastaya çiğ kabak çiviti yedirilirdi.

Kabakulaklarda: Kara kabak pişirilip bölgeye sarılırdı.

Baş Yarılmalarında: Şeker konurdu.

Baş Ağrılarında: İki yol vardı.
1) Bir bezle sıkılırdı.
2) Sirke sürülürdü.

Kesikler: Tütün ve Kartuli bastırılırdı.

Bademcik ve Boğaz Ağrılarında: İki yol vardır.
1) Karamış yaprağı ısıtılır ve sarılırdı.
2) Yörede havaciya denilen bir bitki tereyağı ile ısıtılıp içilirdi.

Zehirlenmelerde: Sarımsaklı yoğurt içirilirdi.

Arı Sokmalarında: Bölgeye soğuk cisimler değdirilirdi.

Uçuklarda: Ucu yana odun veya ucu kızartılmış bir bıçakla batıl bir yöntem uygulanırdı.

Çipa (Göbek Kordonu) Kesilmelerinde: İki yol vardı.
1) Güveli tahta tozu kullanılırdı.
2) Kapı eşiği altında bulunan kuru toprak konulurdu.

İnek Zehirlenmelerinde: Üç yol vardı.
1) Sarmısaklı yoğurt içirilirdi.
2) Sirke içirilirdi.
3) Kulağı kertilir kan akıtılırdı.

DUALAR

Temru İçin Dua:
Yüzde ve elde bulunan temrular için, şifa Allah'dan beklenerek, bir kopya kalemi aşağıdaki dua her okunuşta az bir miktar işaretlenmek üzere 7 defa okunurdu. Okunuş tamamlandığında temrunun etrafı dönülmüş olurdu. Eğer elde bir çok temru varsa her biri için ayrı ayrı yapılırdı. Eldeki boya yıkanmamak şartıyla kendiliğinden silindiğinde temrular giderdi. Bu arada bu duayı okuyan gayet yumuşak bir ruh halinde olmalı, hastaya temrularından kurtulacağını artık, onları düşünmemesini söyler. Bir de öğüt verir. Bu temruların bir daha oluşmaması için, gökyüzüne bakıp, bir daha yıldızları saymaması tembih edilirdi. Em ebremû emran fe inna mübrimûn

Romatizma Hastalığı :
İpliği yedi kat yapıp bir düğüm atarken üç Kulhuvellahu okunur, bu işlem yedi düğüme kadar tekrarlanır. İnanılarak yapılırsa romatizmal hastalıklara iyi geldiği söylenir.

Göze Hal Geldimi Duası :
Elistane, kepistane, tora, fora, tepistane, sandukhane, haknedurusu kokuç

Boğaz Ağrısı Okuması:
Ele hurma, Çivit yani, mizakoli, atiçi katiçi, filingur filingur, iç çami

Yürümeyen Çocuğun Tedavisi:
Çocuğun annesi yürüyemiyen çocuğunu, bir de anne siftahı olan birini (annesinin ilk çocuğu olan biri) yanına alıp, cuma ezanı okunan bir yere gelir. Hoca ezanı okumaya başlayınca anne siftahı olan kişi euzu besmele çekerek çocuğu yukarı atar ve derki 'Efendi minareye, Allah derman eyleye, bir daha cumaya kadar benim oğlum yürüye' bu sözler ezan bitene kadar devam eder ve çocuğun bir daha ki cumaya kadar yürüyeceğine inanılır.

Karın Ağrısı Duası:
Karnım karnım, içine yılan yavrusu, aldım eğri tahrayı, gittim eğri meşeye, ettum eğri sepeti, eğri sepet su tutmaz, fatmanın karnı ağırmaz, karnı ağırmaz, uğruç uğruç

Yılan Bağlama Duası:
Bu dua okununca yılan hareket edemez. Yılan yılan afiye, yılan gider kafiye, kerpetilen kel dişi , bağladım yılan dişi

Nazar Duası:
Elemtere fiş, fiş, koltık altı sokulmuş. Her kim göz etmişse gözüne bir şiş

KAYNAKÇALAR:
1) Her YönüyleGüneysu RİZE, Hakan Şeker TAVUKÇUOĞLU,1996
2) Rize Kültür Derlemeleri, Rize Halk Eğitim Müdürlüğü Yayınları, 1999

1963 yılında Rize Belediyesi Başkanı seçilerek, 1973 yılına kadar bu görevi yürüttü.

12 Eylül 1980 İhtilali ve harekatından sonra tekrar Belediye Başkanlığına getirildi.

9 Ağustos 1983 yıllında hakkın rahmetine kavuştu.

EKREM ORHON'UN HİKAYESİ

Ekrem Orhon, Karayolları Bölge Müdürü iken, Rizeliler'den gelen talepler üzerine Belediye Başkanı seçilir. Kısa bir süre sonra ağır bir hastalık geçirir ve yurt dışında tedavi olur. Bu esnada çok ağırdır ve neredeyse kendisinden ümit kesilmiştir. Binlerce kilometre uzaktaki Belediye Başkanları için Rizeliler o gece tüm Rize camilerinde hatim indirirler ve dua ederler. Ertesi gün Ekrem Orhon yurt dışındaki hastanede birdenbire iyileşir. Memleketine döndüğünde Rizelilerin yaptıklarını öğrenir ve çok duygulanır.

Bundan sonra hayatını Rize'ye adayacağını çevresindekilere bildirir. Gerçekten de öyle olur. 60'lı yıllarda Ekrem Orhon ve Rize ismi yan yana anılmaktadır. Ekrem Orhon, şehir alanının yetersiz olduğunu, Rize`nin gelişmesindeki en büyük engelin bu olduğunu düşünmektedir. Keşke bu büyük adam o yıllarda bu düşüncesinin ne kadar yanlış olduğunu görebilseydi. Çünkü bugün artık apaçık meydandadırki , dolgu alanına yapılan Rize, kimliksiz , şahsiyetsiz bir beton yığınından ibaret iken, şehrin orijinal dokusu İsviçre köylerini andıran bir standarttadır.

Ekrem Orhon bu düşüncesini hayata geçirmek için, Amerika'daki okul arkadaşlarındaki, çevresindeki nüfuzu kullanarak o yıllarda Türkiye'nin hiçbir kurumunda bulunmayan büyüklükteki makineleri ve kamyonları Rize'ye getirir. Denizi dolduracaktır ama Belediye Meclisinden bu kararı geçirmekte zorlanır. Herkes onunla alay etmektedir.

'Uyyy hiç deniz dolar mi daaaa'

Neyse bir karar çıkar ama Ekrem Orhon , kimsenin kendisine inanmadığının farkındadır. Bu inançsızlıkla başarısız olabileceğini de görmüştür.

'HERKES İSKELEYE GELSUN DAAAA... '
Bir gün belediye hoparlöründen bir anons yapılır. Anons son derece sadedir:

'HERKES İSKELEDE TOPLANSIN!!'

Bu ilginç anonsu duyan merakla iskeleye koşar. Bir de bakarlarki, Belediye Başkanı iskelede bir yukarı bir aşağı hışımla dolaşmaktadır.

-Ula başkan , ne dur bu , neden çağurdun bizi ...
- Bekleyun ulan kopeliler. ( kopeli aslında köpek yavrusu demektir)

Neyse, iskele epeyce kalabalıklaşır. Başkan, bir işaretle bir mavnayı iskeleye çektirir. (Mavna : motorsuz tekne) Olay daha ilginç hale gelmiştir, kalabalık artar. Ekrem Orhon, yeterli kalabalık toplanınca bir işaret verir ve ileride bekleyen taş yüklü dev kamyonlardan biri hareket eder ve iskeleye gelir. Ekrem Orhon, kamyona bizzat manevra yaptırarak, kamyondaki taşı mavnaya boşalttırır. Olay giderek daha ilginç hale gelmektedir. Kalabalık artar. Ekrem Orhon bir işaret daha çakar, ikinci dev kamyon da gelip taşları mavnaya boşaltır.

Sağdan soldan sesler yükselir:

-Ula başkan , ne edeyisun?

-Siz karışmayun kopeliler...

Neyse kamyonlar bir iki derken mavna yavaş yavaş suya gömülmeye başlar.

-Ula başkan, batacak ula ne edeyisun...

-Karışmayun ulan kopeliler..

-Ula batacak ula...

-Karışmayun ula..

-Ula batayi....

Derken son bir kamyonla mavna su alır ve batar. Ekrem Orhon ahaliye seslenir:

-Ey Rizeliler , deniz dolgusuna başladım !!!

Bu ironik başlangıç günlerce Rize'de konuşulur. Üzerinde mütalaalar yapılır. İnanan vardır, inanmayan vardır. Büyük zorluklarla deniz doldurulmaktadır ama iğne ile kuyu kazar gibi. Ankara'dan destek yoktur. Ekrem Orhon kendi kıt kaynakları ile baş başadır. Bir süre sonra dolgu alanı için imar planı yaptırır. Rize ileri gelenleri bunu alayla karşılarlar:

-Ula başkan , saa helal olsun , denizi parselleyup satayisun...

Başkan uzun süren bu dolgu çalışmasının ortalarında Rizelilerin desteğini kaybetmeye başlar. Rize merkezindeki yerleşikler gururludur. En yakın köylerdeki insanlara dahi köylü muamelesi yapmaktadırlar. Köylüler de şehirlinin bu tavrına içerlemektedir.

Ekrem Orhon bu çelişkiyi de paraya çevirmenin yolunu bulur. Köylüleri ikna eder:

'Denizdeki bu yerleri alın, size 10 kat imar, Rizelinin önüne apartmanları dikeceksiniz. Siz olacaksınız şehirli, yalı apartmanı sahibi, onlar arkada kalacaklar.'

Bu fikir tutar ve Ekrem Orhon denizden parsel satarak bu dolguyu tamamlar.

Bugün Rize nüfusunun büyük bölümü dolgu alandaki apartmanlarda yaşamaktadır. Rize'yi gören yabancılar, bir yandan doğanın muhteşemliğine hayran kalmakta, bir yandan da bu güzel doğada bu beton yığınlarının hangi akıl ile yapıldığına şaşıp kalmaktadırlar.

Rize, Türkiye'nin en uzun kordonunu elde etmiştir. (15 km) Yüksek yüksek apartmanları da vardır ama 'Zümrüt Rize'nin zümrütü çizilmiştir artık.

Çok enteresan , sinerji dolu lider bir insandı. Mezarı için Rize Kalesi izni zamanın mülki amirinden alınamadı. Rize mezarlığında mezar açıldı. Cemaat camiden çıktı doğru Rize Kalesi'ne yönlendi ve Rizelilerin kararı ile Rize Kalesi'ne defnedildi.

Tuluma bazı yörelerimizde 'Gada' denilmektedir.

Genellikle yol havalarında ve düğünlerde çalınan bu yöresel alet şimdilerde artık çoşkulu şenliklerin tümünde çalınmaktadır.

Tarihi
Tulum'un bir enstrüman olarak kullanılmaya başlandığı tarih hakkında kesin bir bilgi olmamakla birlikte Mezopotamya'da ortaya çıktığı sanılmaktadır.

Aristophanes'in Akharniyalılar oyunundan (MÖ 425) ve Suetonius'un imparator Nero'nun (MS 54–68) hayatını anlattığı eserinde Utricularius adlı bir tulumcunun varlığından Antik Çağ'da Akdeniz uygarlıklarınca ödünçlendiği anlaşılmaktadır.

İskoç gaydasının atası olan gayda-tulum benzeri nefesli sazların Romalılar tarafından Mısır, Anadolu veya Trakya üzerinden kıta Avrupasına taşındığı teorisi bu yüzden kabul görmektedir.

17. yüzyılda bölgeye gelen Evliya Çelebi seyahatnamesinde 'dankiyo tulum sazı' ve 'Sazende-i dankiyo düdüğü' olarak tanımladığı enstrümanı Trabzon yakınlarında yaşayan halkın icat ettiğini bildirmiştir. Bununla birlikte Antik Yunanca olup 'Hayvan derisinden yapılmış torba' anlamına gelen dankiyo kelimesi bugün Trabzon'da neredeyse hiç bilinmediği gibi dini sebeplerle ya da küçükbaş hayvancılığın terkedilmesiyle unutulmuştur.

Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesine kadar Rumlar tarafından özellikle Maçka ve Kuzey Gümüşhane'de (Krom, Santa, İmera) yoğun olarak kullanılmaktaydı. Yine 1900'lü yıllara kadar Araklı Karadere vadisindeki Hemşinli orjinli köylerde çalınmakla beraber günümüzde sadece halk tarafından eskiden çalındığı bilinmektedir. Bunun yanı sıra Bayburt'un kuzeyinde yer alan ve Trabzon' a komşu olan bazı köylerde kullanılmaktadır.

1970'lere dek Holo boğazı köylerinde de çalındığı bilinmekte, kemençenin bazı parçaları çalmak için tulum gibi akort edildiğinden Trabzon folklorunda etkisi sürmektedir. Çayeli ilçesinden doğuya doğru Rize'nin Pazar, İkizdere'nin Bazı Köyleri, Ardeşen, Çamlıhemşin, Fındıklı, Güneysu ve Artvin'in Arhavi, Hopa, Borçka,Yusufeli,Şavşat,Meydancık belde Murgul ilçelerinde, Erzurum'un İspir ilçesinde ve Gürcistan sınırında geleneksel olarak çalınır.

Artvin'in iç bölgelerinde Gürcüler tarafından da geleneksel enstrüman olarak kullanılmakta.Ardahan ilinin kuzeyi olan Posof ve Hanak'ta kullanılır. İç bölgelerde Tatos dağları sınırından itibaren yerini davul-zurnaya bırakmaktadır. Tulum, Gümüşhane'de, şehir merkezinin doğusunda bulunan Merkez ilçe köylerinin genelinde davul-zurnayla beraber geleneksel çalgıdır. Önceleri bu yörede yoğun olarak çalınmakta olan tulum günümüzde yerini daha çok davul-zurnaya bırakmıştır ancak bazı Gümüşhane köylerinde yoğun olarak kullanılmaya devam edilmektedir. iran'da Ney Anban adıyla bilinmektedir.

Yapımı:
Keçi yavrusunun derisinden yapılır. Oğlak derisi bütün olarak çıkarıldıktan sonra hasır denilen ilaçlama ve kurutma işlemlerine tabi tutularak, delik kısımları tıpalanıp bağlanır.Çalgı kısmına nav adı verilir. 'L' biçiminde şimşir veya dut ağacından içi oyularak hazırlanır. İçine ses getirecek kamış dalından hazırlanmış eşit sesli, iki adet düdük yerleştirilir. Nav`ın karşılıklı beşer deliği mevcuttur. Tuluma doldurulan hava sıkıştırılarak nav kısmından dışarı çıkması sağlanır.

Navın içine yerleştirilen zurna 7-8 cm. uzunluğundave eşit sesli olarak iki tane olur. Zurna kamışın ince kısmından hazırlanır.İyice kurumuş kamıştan kesilerek bir ucu kapatılır. Hemen altından başlayarak kapak olacak şekilde 2-3 cm kesilir. Kapak kısmı inceltilerek üflenince titreyecek hale getirilir. Sesleri eşit yaptıktan sonra beraberce nav'a takılır. Balmumu ile hava almayacak şekilde kapatılır. Üflenince hava sadece açılan kapağın altından geçer. Bu esnada kapak titreşir ve uyumlu ses meydana gelir.

Tulum Ezgileri:
Polatın Rizesi, Abtinin Rizesi, Çinçiva Rizesi, Sık Rize, Eski Çano, Yeni Çano, Seydioğlu, Tumasoğlu, Apso, Çarişka, Anzer, Paakçur, Amlakit, Samistal, Yali, Dumli, Anço, Mamudoğlu, Kotuna, Xhant, Hemşin, Yüksek Hemşin, Memedina, Bakoz, Kaçkar, Xhevek, Kêmêr, Çift Ayak, Papilat, Dereci

Gezgin P. Minas Bijişkyan, bölgede portakal ve limon yetiştirildiğini yazmıştır.

Rize 19. yüzyılın ikinci yarısında Batum'un Ruslara bırakılmasının ardından, Trabzon Vilayetine bağlı Lazistan Sancağının merkezi olmuş, Cumhuriyet döneminde il merkezi olmuştur. I. Dünya Savaşı'nda yaklaşık iki yıl süren Rus işgalinin ardından özellikle çay ekiminin yaygınlaşması ile önemli bir gelişme göstermiştir.

Milli Mücadele döneminde, Rize üzerinde Rum-Pontus ve Ermeni talepleri ortaya atılmıştır. Ermeniler ve Pontuscu Rumlar Rize'yi Türk hakimiyetinden ayırmak için, 18 Ocak 1919 tarihinde toplanan Paris Barış Konferansı'na müracaatta bulunmuşlardı. Ancak her iki tarafın istekleri, Rize sözkonusu olduğu zaman çakışıyordu. Karadeniz kıyılarında kurulması düşünülen Rum-Pontus devleti sınırlan içinde gösterilen Rize, aynı zamanda, kurulmaya çalışılan Büyük Ermenistan'ın yaşayabilmesi için Karadeniz kıyılarında önemli bir çıkış limanı durumundaydı. Paris'te Rum ve Ermeni heyetleri arasında yapılmakta olan bu pazarlıkların Türk kamuoyunda duyulması üzerine Rizeliler, alınan bu kararlara büyük tepki gösterdiler. İşte bu tepki ve Rize Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin çalışmaları yazımızın konusunu oluşturacaktır.

Milli Mücadele Dönemi
Rizeliler Milli Mücadelenin başlangıcından itibaren, Mustafa Kemal Paşa ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin yanında yer almışlardır. Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti'nin 12 Şubat 1919'da yapılan ilk kongresinden sonra Mataracızade Mehmet, Mataracızade Hakkı, Lazoğlu Mustafa, Güvelioğlu Ahmet, Hacıömeroğlu Ahmet, Tuzcuzade Süleyman Tevfik Beyler Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti'nin Rize şubesini kurdular.
Erzurum Kongresi'ne Rize'den Sada-yı Millet gazetesi sahibi Hemşinli Hoca Necati (Memişoğlu) Efendi ile Davavekili Abaza Hakkı Bey katıldılar.

Sivas Kongresi'nden sonra Rize Müdafaa-i Hukuk Şubesi Başkanlığına Mehmet Şükrü getirildi ise de, Mayıs 1920'den itibaren Mataracızade Mehmet Bey yeniden Cemiyet başkanı oldu.

Rize Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti İdare Heyetinde görev alanların bir çoğu Belediye Meclis üyesiydi. Muhtemelen Mart 1921'de yapılan Belediye Başkanlığına eşraftan Mataracızade Hakkı Efendi seçildi, belediye Meclisi üyeliğine ise Ali Reiszade Şeyh İlyas, Lazzade Mustafa, Ak Mehmetzade Mehmet, Seyr ü Sefain İdaresi acentesi Sofizade Rıza ve Mataracızade Salih Efendiler seçildiler6. Aynı zamanda Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyesi de olan Ak Mehmetzade Mehmet Efendi'nin küçük kardeşi Hacı İbrahim Ak Efendi, İstanbul'dan Anadolu'ya silah ve cephane kaçıran grupta görev almıştı.

Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve ardından Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Rize'den katılmış olan İsmailzade Osman Nuri (Özgen) Bey'in Milli Mücadeleye büyük hizmetleri olmuştur. O, 1919 yılı Mebusan Meclisi Seçimlerinde, Rize Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyesi iken, 'ahalinin arzusuna ve aynı zamanda liyakatine binaen namzed gösterilmiş', Heyet-i Temsiliye Başkanı Mustafa Kemal Paşa tarafından da adaylığı onaylanmıştı. Son Mebusan Meclisi'nin kapaması üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne katılan Osman Nuri Efendi, Mustafa Kemal'in yakın arkadaşlarındandı ve Sovyet Rusya'dan gelen silah ve cephanenin Ankara'ya ulaştırılmasında etkin bir görev üstlenmişti.

Mondros Mütarekesi'nden sonra Türkiye'nin işgali ve paylaşılmasına Rizeliler şiddetle karşı çıkmışlardır. Paris Barış Konferansı'nda Rum ve Ermenilerin Türkiye üzerindeki istekleri, bütün yurtta olduğu gibi, Rize'de de büyük tepki uyandırdı. Pontuscu Rumları temsilen Paris Barış Konferansı'na gönderilen heyetin, Rize'yi muhayyel Pontus devleti sınırları içine katma teşebbüsleri karşısında, Rize Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Nisan 1919'da Sadarete bir telgraf gönderdi. Bu telgrafta, hemen tamamının Müslüman olduğu liva halkının 'kısmen misafireten bulunan 10 ila 200 Rum'un hakimiyeti altına girmeleri'nin milletlerin hürriyet ve adalet kaidelerine uygun olmadığı belirtilerek, Türk idaresinden başka hiçbir devletin idaresinin kabul edilmeyeceği kesin bir dille ifade ediliyordu.

Rize'nin Doğu Anadolu'da kurulmaya çalışılan Ermenistan'a Karadeniz'de bir mahreç olarak verileceğine dair haberlerin duyulması üzerine, Paris barış Konferansı ile Fransız Hükümeti ve kamuoyuna duyurulmak üzere Trabzon'daki Fransız Siyasi Mümessiline bir protesto metni verildi. Bu yazıda, Rize'nin Türk vatanından ayrılamayacağı belirtilerek gazetelerin, 'Ermenilerin mikdarlarıyla bir istihza teşkil eden Ermenistan hudud-ı mevhumesini göstermeğe kadar' işi ileri götürmeleri karşısında bu uğraşının sonuçsuz kalacağı, özetle, bazı kanıtlara istinaden savunuluyordu.

Bu muhitte ne Ermenilerin, ne de başka bir milletin tarihi hakkı yoktur; tarihin bilinen devirlerinden beri buraların sahibiyiz. Rize'nin bugünkü nüfusu 225 bin olup, bunun yalnız 54'ü Rum'dur. Muhitimizde ne biz ne de ecdadımız hiçbir Ermeni'nin yaşadığına şahit olmamıştır. Bu sebeple Ermenilerin herhangi bir hak iddiasında bulunmaları mantıksızlık, yalan ve iftira hırsıyla açıklanabilir. Kesin tarihi hakikatler muvacehesinde, memleketimizin hakiki sahipleri biz olduğumuzdan, ezelî olan bu tasarruf hakkımıza Ermenilerin iştirak etmelerine maddî ve manevî imkan yoktur. Barış Konferansında, bunun aksine bir karar verildiği takdirde, öz anayurdunu müdafaa etmek kesin kararlılığıyla meydana atılacak bizlerin akacak masum kanlarının, mazlum bütün milletlerin hürriyetlerini geri almaları için daha büyük bir insaniyetçi inkılaba fırsat vereceğini bilmekteyiz. Umumî Harp dolayısıyla değişen dünya düzeninde ve bu yüzyılda artık milletlerin esareti bir düstur halinde tanınmayacaktır. Şunu da belirtmeliyiz ki, 'Merhamet dilenmiyoruz, hakkımıza tecavüz edilmemesini taleb ediyoruz'. Gazetelerde yer alan Rize'yle ilgili bu hususlar Barış Konferansı'nın gündemine alınmış ise, 'bu ciheti hakkımıza istinaden protesto' ile Türk İdaresi ve vatanına sonsuz sadakat, samimiyet ve sarsılmaz bağlılığımızın ihlali suretiyle tarihi ve milli haklarımıza tecavüz edilmemesini Barış Konferansı'dan taleb ediyoruz.

Yine aynı günlerde günlerde îstikbal'de yayınlanan bir okuyucu mektubunda, Paris Barış Konferansı'nda, Of'tan Batum hududuna kadar olan yerlerin Ermenilere verilmesinin kararlaştırıldığından bahsedilerek, bunun gerçekleşmesinin mümkün olmadığı ifade ediliyordu. Rize'nin bugünkü genel nüfusu içinde bir tek Ermeni olmadığı gibi, geçmişte de buraya Ermeni'ler yerleşmemişlerdi. 'Öz Türk havalisi' olan Rize'nin 'adalet' adına Ermenilere peşkeş çekilemeyeceği, aksi takdirde İzmir'de olduğu gibi burda da bir çok kan akacağı belirtiliyordu. Yine aynı mektupta birkaç yıl önceki Rus işgali kasdedilerek, 'Rize'nin halkı muhaceretin bıraktığı acı hatıraları nisyan-ı ibzaya gömmeye uğraşıp dururken yeni baştan bütün bu halkın uçuruma sürüklenmesine, idam kararının takririne bais olan makul bir sebep acaba nedir?' diye sorulduktan sonra, İzmir'de Yunanlıların uygulamaktan çekinmedikleri facialar ve döktükleri Müslüman kanlan 'elbette bir zaman gelecek Yunanlılara zehir olacaksa', Rize de 'Ermenistan nevzadının kalbgahına dayanan bir hançer olacaktır' şeklinde kararlı bir ifadeye yer veriliyordu

Rize'nin Ermenilere bırakılacağına dair şayialar Artvinlilerin de tepkisine yolaçtı. Trabzon'da yayınlanan İstikbal gazetesine Artvin'den gönderilen bir mektupta, Rize'yi Ermenilere mahreç olarak vermek isteyenlere karşı şu sorular yöneltiliyordu: Rize'de Haçin veya Karabet isminde bir Ermeni vatandaş ve hemşehrimizin bugün ve geçmişte mevcudiyetini görüyor ve hatırlıyor musunuz? Rize'nin geçmiş ve yakın tarihini biliyor musunuz? Bir milletin siyasi ve iktisadi inkişafı için diğer bir milletin hayati varlığına son vermek düsturlarınıza, kitabınıza uyuyor mu? Masa üzerinde verilen hükümlerin Rize'nin sahil ve sarp dağlarında uygulanabileceğine kanii misiniz? Rize'nin Ermenilere sizin zannettiğiniz kadar kolay teslim edileceğini mi tasavvur ediyorsunuz? Yazının sonu, 'Hak daima hakkındır. Ne büyük Ermenistan, ne de Pontus hayalleri ve ne de verilen kararlar dosyalarınız meyanında tarihten gülünç bir kıymeti haiz vesaik-i şer ve fitneden başka birşey olamaz. Efendiler uğraşmayınız!' sözleriyle tamamlanmaktaydı.

Milli Mücadele döneminde Rize'de bir çok miting yapılmıştır. Erzurum'da Onbeşinci Kolordu Komutanı Kazım Karabekir Paşa'nın, 'İstanbul'un işgali münasebetiyle her yer gibi Trabzon'da da mitingler yapılması ve İzmir gibi elim bir akıbete duçar olmaması için halkın tenvir ve irşad olunması'nı istemesi üzerine, Trabzon'da Üçüncü Fırka Komutanı Rüştü Bey 24.3.1920 tarihli cevabında, Trabzon Vilayetine bağlı Rize ve Giresun'da halkın'her türlü fedakarlığı ihtiyara azimkar bulunmakta olduğu'nu bildirmişti13. Rize ve çevresinde daha ilk günlerden itibaren yapılan mitinglerle, Milli Mücadele heyecanı canlı tutulmaya çalışılmış ve yurdun haksız işgaline karşı halkın protestosu İtilaf Devletlerine iletilmişti.

İzmir'in Yunanlılar tarafından işgalinin yıldönümü münasebetiyle 15 Mayıs 1920'de, Belediye ve Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin öncülüğünde bir miting yapıldı. Miting Heyetinde Belediye Başkanı Hakkı, Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Başkanı Mehmet, Müftü Mehmet Hulusi, eşraftan Osman, tüccardan Ahmet ve İdare Meclisi üyesi Ahmet bulunuyordu.

Rize'de 'binlerce ahalinin iştirakiyle' düzenlenen mitingde, herhangi bir sebep olmadığı halde, Wilson Prensipleri'ne aykırı bir şekilde 'Anayurdumuzun en kıymetdar bir kısmı olan İzmir'in pek vahşiane ve kanlı bir surette Yunanlılar tarafından işgal edildiği ve Yunanlıların bu işgal esnasında İzmir ve mülhakatındaki kardeşlerimizin mal, can ve ırz ve namusları gibi her türlü mukaddesatlarına icra ve temadi ettirmekte oldukları' İzmir faciası kınanmıştı.

Miting sonunda hazırlanan bildiride, Yunan işgal ve vahşetinin protesto edilerek canilerin cezalandırılmaları ve İzmir ve çevresinin tahliyesi taleb ediliyordu. Sebepsiz yere İzmir'i işgal eden Yunanlıların yaptıkları cinayet ve barbarlıklar, herkesçe bilinmesine rağmen, bunların İtilaf Devletlerince cezalandırılmayıp, yapılanlara karşı kayıtsız kalınması ve hatta Yunanlıların bu devletlerin sorumluları tarafından himaye görmeleri protesto ediliyordu. Bildirinin dördüncü maddesinde 'Öz anayurdumuz olan İzmir'in bir an evvel tahliyesi için millet her fedakarlığa hazır bulunduğundan tedabir-i acile ve kat'iyyenin ittihaz buyrulması' istenerek alınan kararlar Türkiye Büyük Millet meclisi'ne gönderildi.

Sevr Antlaşması'nın imzalanması da Rize'de büyük tepki uyandırdı. 27 Ağustos günü, 'pek ağır ve elim şeraitle Türkiye'de hayat ve istiklal bırakmayan... muahede-i sulhiyye namı verilen paçavranın protestosu için' onbin kişinin katıldığı bir miting yapıldı. Miting sonunda hazırlanan protesto bildirisi, Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Başkanı Mehmet, Miting Heyeti Başkanı Lazzade Mustafa, Belediye Başkanı Hakkı, ulemadan Nuh, Hasan, Miting Heyeti Başkanı Lazzade Mustafa, Belediye Başkanı Hakkı, ulemadan Nuh, Hasan, Ali Rıza; Miting tertip heyetinden İsmail, Mustafa ve İlyas Beyler tarafından imzalanmıştı.

Bildiride, Wilson Prensiplerine, özellikle Türkiye'yi ilgilendiren Onikinci maddeye, atıfta bulunulduktan sonra şöyle denilmektedir: 'Muahadeyi Türkler namına imza eden üç serserinin Türklükle ve bu vatanla alaka ve münasebetleri yoktur. Bunları imzaya sevkeden birkaç hain-i vatan da millet tarafından verilmiş hiçbir vekalet ve sıfat-ı resmiyeyi haiz değillerdir. Şu halde mezkûr muahedeyi milletimiz ve vatanımızla hiçbir münasebeti olmadığı için ke-enlemyekün addediyoruz. Bu hususa müteallik ve milletin arzusunun tamamiyle kefil olan Büyük Millet meclisi'nin daha evvelce ilan ettiği karara sadakatle vatan-ı hamimizi kurtarıncaya kadar vatan ve İslamiyet namına dahil olduğumuz muahedeyi sonuna kadar devam etmeyi azim ve imanımızı bu kere misak-ı umumî-yi millîyi tevsik ederiz.'

Bildirinin sonunda, yaşamak hakkımız ve milli bağımsızlığımızın tamamen teminine kadar bilimum mağdur ve mazlum milletlerle müştereken yağmakar ve emperyalist canavarlara karşı mücadeleye devam hususunda Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin bütün arzu ve kararlarına bağlı oldukları bildiriliyordu.

Rize ve çevresinde halk Milli Mücadele'nin başarıya ulaşması için aynı heyecanla Türkiye Büyük Millet Meclisi ve ordularını desteklediler; muhtelif zamanlarda cephelere gönüllü kafileler gönderdiler. İnönü Savaşlarının başladığı günlerde, Rize'nin teşkil ettiği ikinci gönüllü kafilesi Ordu ve Samsun üzerinden Ankara'ya uğurlandı.

Kazanılan her zafer, kurtarılan her vatan toprağı Rize'de büyük sevinç ve heyecan uyandırdı. Ardahan'ın anavatana katılması dolayısıyla Rize Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne bir kutlama telgrafı gönderildi. Aynı şekilde Artvinliler de, Ermeni ve Rumların Rize'yi kendi hakimiyetlerine alma teşebbüslerine şiddetle karşı çıkmışlardı.

Rize'deki Milli Mücadele heyecanı kısa sürede Artvin'de de yayılmıştı. 1921 yılının başlarından itibaren Ardanuç, Şavşat, Murgul ve Borçka'da 'ahalinin şiddetli arzu ve temayülatı üzerine' Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri kuruldu. Artvin ve ilçelerinde halk 'payansız bir sürür ve neşata müstağrık olunarak Büyük Millet Meclisi'nin temadi-i şevket ve muvaffakıyatı için camilerde' samimi dualar yapmaktaydılar İkinci İnönü Zaferinin yıldönümü münasebetiyle, İnönü Meydanında yapılan mitinge binlerce kişi katıldı. 1922'de İzmir'in işgalini telin ve protesto etmek üzere, yine İnönü Meydanında bir miting düzenlendi. Numune Mektebi Müdürü yaptığı uzun konuşmasını 'İzmir Türktür Türk kalacaktır' sözleriyle bitirmişti. Artvin Müdafaa-i Hukuk Reisi Hasan Bey'in ifadesiyle mitingde, 'İzmir'in hatırasıyla pek müteehheyyic bulunan halk Misak-ı Millî dairesinde şerefli bir sulhe nail oluncaya kadar uğraşacaklarını ve tek bir nefer kalıncaya kadar gayret edeceklerini ahd ü peyman ederek Garbın ihtirasatına protestolar yağdırılmış hükümet-i meşruamızın şanlı ordumuzun muzafferiyetlere ermesine dualar ifa kılınmıştır.'

Sonuç
Milli Mücadele, Türk milletinin maddi ve manevi bütün varlığıyla çalışması sonucu kazanılmıştır. Başlangıçta çalışmalarını yerel kurtuluş çareleri ve muhtemel tehlikeler çerçevesinde sınırlandıran Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri, Mustafa Kemal Paşa'nın önderliğinde Misak-ı Millî'deki hedeflerin gerçekleştirilebilmesi için daha kapsamlı bir çalışma içerisine girmişlerdir. Rize'de de önce yerel tehlikeler, ardından Türkiye'nin işgal ve paylaşılmasına yönelik her türlü faaliyetlere karşı protesto ve mitingler düzenlenmiştir. Bu mitingler 'Kuva-yı Milliye Ruhu'nun ve milli birliğin sağlanmasında önemli bir etken olmuş ve halkın topyekün Milli Mücadeleye katılmasını sağlamıştır.

Milli Mücadele'nin kazanılmasından sonra Gazi Mustafa Kemal Paşa Rizelilerin hemşehriliğini kabul etti.

Bacarozluk vermek: Farkında olmadan engelleme
Badama: Evlerde mutfak ile yatak odası arasındaki sedir
Badis: Fasulye
Bağlamak: Güveyi büyüleme, iktidarsız bırakma
Ballı lobya: Soya fasulyesi
Başini bağlamak: Evlendirmek
Başluk: Başlık
Başukari: Yukarıya doğru
Bayyışağa: Aşağıya doğru
Bebuk: Bebeklerin ağlama hazırlığı
Becit: Acele, ivedi
Behrenk: Yer altında kendiliğinden oluşmuş su yolu
Belkim: Belki
Benem: Ben nerden bileyim
Bet: Çirkin
Beyinmek: Büyümek
Beyuk: Büyük
Bezleme: Saçta pişirilen yassı ekmek
Bilama: Bir parça biraz
Bile: Beraber, birlikte (Bile gidelim)
Bileki: Taştan oyma ekmek pişirme kabı, sarambula kabı
Bodoooon: İneklere su içirmek için kullanılan ünlem
Bolayki: Keşke, öyle olmasını isteme
Boziya: Boz renkli
Buhağana: Hemencecik
Buldır: Geçen yıl
Buli buli buli: Kümes hayvanlarını çağırmak için kullanılan ünlem
Bur/pur: İnce taşlı toprak
Burbut tutma: Meyvelerin çok olması
Burunluk: Yaylaya gidecek hayvanların burunlarına takılan süs

Cafili kürek: Gübre atmaya yarayan çatallı kürek
Cağ: Örgü şişi
Cağle/Çağlı: Bit
Caleps: Kalan fındıkların toplanması
Camadan: El dokuması Karadeniz'e özgü sırt çantası
Caris olmak: Rahatsız olmak
Cavramak: Gayret etmek
Cazı: Kocakarı kılığında, çocuk düşmanı yaratık.
Cidos: Sönmek üzere olan ateş
Cimciklamak: Çimdik atmak
Cirlamak: Çığlık atmak

Çafılamak: Tırnakla kazımak, bahane aramak
Çafi: Çatallı
Çafladi: İnce odun parçası
Çağan: Mısır ayıklamak
Çağana: Yengeç
Çağra çevirmek: Hileli işler yapmak
Çağra: Bicak bilemeye yarar kolla çevrilen düzenek
Çağraya sarilmak: Başı belada olmak
Çağumi: Salkım
Çakal yağmuru: Güneşli havlarda aniden yağmaya başlayan kısa süreli yağmur
Çakçaka: Modyeliden dökülen mısır tanelerini deremen taşına ileten ahşap oluk
Çakıldak: Kuşları tarladan kovmak amacıyla tahtadan yapılmış
Çakuma: Örümcek ağı
Çali: Odun dalları
Çalpara: Küçük bakır tencere
Çambi: Mısır rokopi ve şokalilerinden örülen, genellikle iskemlelerde kullanılan hasır türü örgü
Çamçaka: Geveze
Çamı: Saç örgüsü
Çangal: Bitkilerin güneşte kurutulması için yere dikilen ağaç dalı
Çapari: Oltaya çok kanca takılarak yapılan bir tür balık avlama aracı
Çapika: Ağzı geniş, minci ve yağ gibi malzemelerin konulduğu kıl desti
Çaplama: Tahtadan yapılmış sargı çubukları
Çapli: Dizi
Çapona: Menteşe
Çapraz: Şaşı
Çapraza alma: Bütün hareketlerini tenkit etme veya hızarların dişlerini bileme
Çapula: Kullanılmış ayakkabı
Çapula: Çarık
Çarapali:: At kuyruğu telinden yapılan özellikle kışın kullanılan küçük bir tür kuş kapanı
Çaravoş: Çekirge, balık yemi
Çarık: Hasılsız deriden yapılan bir tür ayakkabı
Çastak: Odunların kuruması için belirli bir düzende üst üste konulması
Çaşutluk etmek: Fesatlık etmek
Çatara: Uygunsuz, yaramaz kişi
Çatmak: Görmek, rastlamak
Çaydağ: Kabak vb. şeylere yapılan sergi
Çeğel: Çakıllı yer
Çelefudi: Yarılmış odundan elle ayrılabilen küçük parça, kıymık
Çeli: Kurumuş mısır sapları
Çencik: Kayış takacağı,çengel
Çendey: Yünden yapılarak kola asılan yiyecek torbası
Çepli: Kıymık, küçük ağaç veya taş parçası
Çerik: Çam kalas
Çiçili: Solucan
Çilambura (Çili pumburi): Ateş böceği
Çino: Martı
Çivit: Meyve tohumu
Çolbaz: Beceriksiz
Çor: Zıkkım
Çorlanma: Hak etmediği halde yiyen veya kimseyi beklemeden yiyen birisi için kullanılır
Çort: Dikenlerle kaplı derin çukur
Çuyis etmek: Ağırmak, sızlamak

Da: Anlamı güçlendirmek için kullanılan ek
Dandaniça: Sözünde durmayan, dönek, daldan dala atlayan bir kuş
Daraba: Oda duvarı
Darcanli: Sabredemeyen
Dardar etmek: Dır dır etmek
Darlanmak: Sıkılmak, bunalmak
Darnı: Çatı katı
Dastar: Yün dokuma kilim
Davli: Odun parçası
Dendelis etme: Yalpalayarak yürüme
Deremen: Değirmen
Deşenis etme: Sökülüp gelme
Deşurmek: Meyve toplamak
Devren: Köprü
Deyine: Diye
Dilik: Doğuştan üst dudağı yarık
Diliks etmek: Bir vuruşta öldürmek
Dimla: Biraz
Dişlemek: Isırmak

Ebi : Öbür
Ebirini: Ötekini
Ecinli: Cinli, perili
Ediş: Ses,gürültü
Eğratluk: İmece
Eğuu: Gelen olduğunu haber vermek için kullanılan seslenme
Ekiz: İkiz
Ekşili: Turşu
Elcan: Yabancı
Elçi: Evlenmede aracılık eden kişi
Elçinme: Vuracakmış gibi yapma
Elişmek: Sataşmak
Emica: Amca
Encami: Acemi
Entari: Fistan
Eşka: Gölge
Evza: Kibrit

Falamidi: Sandık çekmecesi
Fambur: Ihlamur
Fanila: Kollu atlet
Farfaratis: Çırpınma, çarpıntı
Farfatara (Fafatura): Kelebek
Fayrap: Alevin yükselmesi
Feli: Kabak dilimi, parça, kısım
Felombur: Bir tür ağaç
Feretiko: Rize bezi
Fırçıkte: Ahırlarda hayvan pisliklerinin toplandığı akar yer
Fidruga: Fındığın en körpe filizi
Findas: Hayvanların atlayıp zıplamaları
Fiskuku: Böğürtlen
Fitne: Yavru balık
Fitra: Mısır fidesi
Fitruka: İyi giyimli kız, yerden biten kestane filiz
Fodik: Oyun oynamak için açılan çukur
Frambul: Ihlamur
Furunkurusu: Fırında kurutulan mısır
Fuska: Olmamış incir
Fuşki: Dışkı
Fuştul: Fındığın yeşil kabuğu
Fuzan: Toz bulutu

Gaban: Yamaç, eğimli arazi.
Gabyana: Lanet olası
Gaganis Etmek: Tavuğun gıgıklaması
Ganci: Kabuklu yemiş içi
Ganguli guçça: Tahta revalli
Ganzi: Kabuğu kırılmış fındık
Gatneri: Büyük kazan
Gebiç: Değirmencinin hakkı olan pay
Geceluk: Gecelik
Gegma: Büyük güğüm
Gelembur: Kazan, güğüm vb. şeylerin ateşte ısıtılmak için asılan zincir
Gerdel: İneğe verilen yemin konulduğu tahta kap
Gerneşmek: Göğüs kaslarının genişletilmesi
Geroç: Dal çekmeye yarayan kanca
Getoğ: Bir tür kazan
Geyme: Kılıf, özellikle yastık kılıfı
Gogona: Kağıttan bir tür küçük uçurtma
Gorbagor: Kötü ruhlu ihtiyar
Gorgot: Ögütülmüş mısır
Gorza: Loş, kuytu yer
Gover: İnsan dışkısının çok sert sopa gibi hali
Gömre: Sığ
Göreslenmek: Özlemek
Gugu: Baykuş
Gugul: Tepe
Gugulli: Tepeleme, silme dolu
Gukku: İsmiyle aynı sesi çıkaran kuş çeşidi
Gübü: Keser,balta gibi aletlerin sırtı
Günkurusu: Güneşte kurutulmuş mısır

Ğarğaris etmek: Bağırıp çağırmak
Ğoğori: Baykuş

Haböyle: Böyle
Habu: Bu (ünlem)
Habura: Burası
Haçan (Haçanki): Mademki
Haçan: Madem
Haçanki: Ne zaman ki
Halaçı: Dolu
Halastar: Geniş ağızlı bakırdan su kabı
Halaz: Dolu yağışı
Haloti: Balgam
Haman: Hemen
Hamdospara: Böğürtlen
Hamlahus: Mısır
Hamucaraş: Çilek
Hane: Neredesin?
Hantoşura: Tavşan
Hapalamak: Karıştırmak
Hapsi: Hamsi
Hapsikoli: Bir tür hamsi yemeği
Harçı: Sırık
Hardama: Çam ağacından ince tahta biçiminde kesilen çatı örtüsü
Harhali etmek: Kabuğundan ayırmak
Hark: Ark
Haşindi: Şimdi
Haşlak: Olumsuz
Haşli: Çok sıcak
Haşu: Şu (ünlem)
Haşuli: Ana malzemesi mısır unu olan bir türlü yemek
Hatyaluk: Çöplük
Hau: O (ünlem)
Havli: Havlu
Hayat: Giriş, hol
Hayın: Çok şiddetli, iyi
He: Evet
Hedik: Kar üzerinde batmadan yürümeye yarayan ağaç dallarından yapılan ayakkabı
Heleke: Ruhsal hastalıkların iyileşmesi için hocaya okutmaya gidilen bir yer
Helepi: Kabak çekirdeği
Hemayil: Üçgen yada dörtgen biçimli gümüş zincir kap
Hemence: Bir çeşit bez çanta
Hep: Hap
Herle: Ekşi ayran veya yoğurtla yapılmış un çorbası
Hesetten mi: Gerçekten mi
Heveslenmek: Özenmek
Hışır: Yıkık,viran
Hışırı çıkmak: Çok yorulmak
Hinik: Sümük
Hohol: Toz parçası
Hoholis: Birbirine sarılmış, birbirine dolanmış
Hor: Ateş, hararet.
Horom: Mısır saplarının kurutulması için oluşturulan küme
Hovini Almak: Hevesini gidermek
Hukelenmek: Öfkelenmek
Hulam/sulam: Mısır biçildikten sonra tarlada kalan sap
Humi: Çam ağacının kabuğundan yapılan çamsakızı kabı
Hurdila: Gırtlak

Ikılmak: Yıkılmak

İfteri: Eğrelti otu
İkamak: Yıkamak
İkicanli: Hamile
İkilmak: Düşmek
İlan: Yılan
İpranmak: Eskimek, yırtılmak
İpratmak: Yırtmak, eskitmek
İs: Akıl (us)
İsa, isama, isaki: Meğer
İsi gitmik: Aklı gitmek, düşecek gibi olmak
İspandam: Çınar ağacı
İstali: Dağ evi
İstifi lahana: Lahana yemeği çeşidi (Lahana yığması da denir)
İstifiza: Çiçek de açan bir çalı türü
İşkebit: Sarı renkli yaban arısı
İşkebit: Yabanarısı
İşkillenme: Şüphe etme
İşluk: Gömlek
İşmar: El,göz ile gizli işaret
İşmar etmek: Göz kırpmak
İturmek: Kaybetmek, yitirmek

Kaban: Arazideki yüksek yer
Kaçata: Alın
Kafeka: Küçük güğüm
Kafkal: Taneleri koçandan ayırma
Kaful: Dikenlik
Kaful: Dikenlik,içine girilemeyen çalılık
Kaful: Ocak, küçük ağaç grubu
Kağle: Bit
Kakaçi: Koyun pisliği
Kalandar: Ocak ayının on dördünde başlayan ay.
Kalandar bozma: Kalandar ayının ilk günü eve uğurlu biri alınır. Mısırın çok olması bu kişinin uğuru olur.
Kaleçi: Boncuk
Kalem: Küçük ağaç dalı
Kalemidi: Iplik yapmaya yarayan bir tür alet
Kaluk: Evde kalan, evlenmemiş kız
Kambi: Taze çay filizi
Kanaviça: Bir tür ince dokuma
Kanci: Dilim
Kandala: Tıpa, musluk
Kapaniza: Kuş avlamaya yarayan tuzak
Kapiluk istemek: Gelin eve girmeden erkek tarafından bir şey istenmesi
Kapoçi: Çıbanın su toplamış hali
Karaateş: Eski evlerde yemek pişirme ısınma amacıyla
Karağı: Çengelli iğne
Karak: Kapı kilitlemeye yarayan ucu eğri demir
Karakış: Aralık
Karamış: Kara yemiş
Karaptal: Kara Abdal adlı birisinin düzenlediği yayla şenliği
Karganak: Değirmen taşına mısırın düzenli gelmesini sağlayan tahta
Karkalaçi: Derelerin denize taşıdığı odun
Karnali: El sepeti
Kartof: Patates
Kartuli: Baca kurumu
Karuz: Yük taşımada kullanılan ip veya tirmaça takılan U şeklindeki ağaç dalı
Kasapetra: Sert toprak
Kastaniça: Beyaz kabak
Kaş: Derin yamaç
Kavara: Yellenmek
Kaybana: İstenmeyen bir şey
Kehkür: Kepçe
Kerbeluk: Gübrelik
Keşan: Başa sarılan peştamal
Kevi: Sağlam
Kevret: Yatak
Kindi: İkindi
Koçira: Tutumlu kadın
Kohlidi: Sümüklü böcek
Koliva: Suda pişmiş mısır
Koma: Set
Komri (Kunduri): İskemle
Kopali: Çamaşır tokmağı
Kopça: Düğme
Kopeli: Evlilik dışı çocuk
Korbakor: Sevilmey en kişileri kınamak için kullanılır
Korkızan: Korkak
Kot: Ölçü birimi, 5 kilo
Koti: Lahana gövdesi
Kotila: Ense
Kukari: Ucu çatallı değnek
Kukuçi: Küçük, güzel, minyon tipli
Kukuta: Çay tohumu
Kumuşi: Kestanenin dikenli dış kabuğu
Kupsi: Taze fasulyenin uçları
Kutali: Lahana vurmaya yarayan çamdan yapılan mikser.
Kutuni: Mısırın danesiz gövdesi
Kuyis: Bağırmak, çağırmak

Lahmi: İneklere çeşitli yeşilliklerden pişirilerek verilen yemek
Langona: Kör yılan
Lobiya: Fasulye
Laus: Mısır
Lenguri: Uzun boylu, hantal adam
Lekur: Uzun
Lezgi: Derbeder insan
Livor: Bir çeşit ot

Mabeyin: Yan oda
Malez: İneğe verilen yem
Maraz: Ruhi hastalık
Megereme: Meğer
Metika: Çelik çomak çubuğu
Momoli: Böcek
Mamuli: Diken meyvesi
Minci: Çökelek
Mizmici: Çok titiz
Mokol: Tarlada büyük ateş
Muh: Çivi
Muhlama: Mısır unu muhallebisi
Muncur: Dudak

Nayla: Serender
Nemise: Güzel

Ola: Ulan

Paçi: Küçük kız. Büyük kızlara şaka için denir.
Pafuli: Patlamamış mısır. Güzel tombul kız
Pağsa: Kulübe
Pali: İneğin bağlandığı kazık
Pambuk: Pamuk
Panti: İneğin ot yediği bölme
Papur: Vapur
Pardi: Erkek çakal
Pasmanika: Patlamış mısır
Patoma: Ahırdaki tahta döşeme
Peçare: Çit
Peçi: Cilt
Pepeçura: Üzümden yapılan muhalebi kıvamında tatlı
Pleki: Mısır ekmeği pişirmek işin kullanılan taş
Pontul: Pantolon
Puli: Kuş yavrusu
Pumburi: At sineği
Purtuli: Eski

Rahna: Örümcek
Roka: Mısırın kabuklu hali
Rokopi: Mısır fidelerinin seyreltilmesi

Sebi: Çocuk
Sığna: Yara izi
Sığran: Isırgan otu
Sumari: Geç kalan. Son çocuk
Sumuş: Parmak boyunda ölçüm birimi

Şaloti (Haloti): Ağızdan akan salya

Tağra: Ufak balta
Tami: Çay bitkisi ocağı
Tavara: Gece gelip insanların ağzına kapatan bir tür hayalet
Temeçi: Kaburga kemiği
Tepes kupas: Tepe taklak
Teretelli: Üzüm toplama sepeti
Tiken: Diken
Tirmata: Ekmek kırıntısı
Tomoni: Ot yığını

Usti Dönmek: Başı dönmek
Uyma gitmek: Delikanlıya kaçmak

Vu: Şaşırma ifadesi

Yane: Ne sandın?
Yalağuz: Yalnız
Yeni yetne: Genç, delikanlı
Yukisi gelmek: Uykusu gelmek

Zatiberi: Zaten, eskiden beri
Zımilaçi: Sık dikenlik.

AYLAR
Yeniyil: Ocak
Kuçayi (Küçuğayi): Şubat
Mart: Mart
Abril: Nisan
Mayıs: Mayıs
Kerezayi: Haziran
Çurayi (Çuruğayi): Temmuz
Harmanayi: Ağustos
İstavri (İstavrite): Eylül
Oğtavri: Ekim
Uzumayi: Kasım
Eskiyil: Aralık

GİZLİCE GİDER HAZIRLANAN YEMEKLERİ ALIR ÇIKARLAR
Yeni yılın sabahı şafak sökerken çocuklar köydeki komşu evlerin sağ kapısına gizlice giderler. Bu kapıdan içeri girer ve ev sahibinin bu ziyaretçiler için önceden hazırladığı yiyecekleri alır ve çıkarlar. Yiyecekler ise haşlanmış mısır, kabak, patates gibi genellikle çocukların sevdiği şeylerdir.

YENİ YIL PİRESİZ GEÇSİN DİYE...
Yeni yıl sabahının erken saatlerinde 'derani' denilen ve hayvan yemlerinin konulduğu ve kışlık yiyeceklerin saklandığı yerde evin sahibi bıçakları birbirine sürtmeye başlar. Bu sesi duyan evin diğer sakinleri ve sesi duyup kapıya gelen diğer köylüler aşağıdan yukarıya ne yapıyorsun diye seslenirler. Yukarıdaki ise 'pire kesiyorum' der. Aşağıdakiler de 'bütün pireleri kes' derler. İnanışa göre yeni yıl sabahı bu şekilde bir uygulama yapılırsa bütün bir sene piresiz geçecek demektir.

YILBAŞI GÜNÜ MISIR KAYNATILIRDI
Yeni yılın ilk günü Mısır kaynatılır. 'Koliva' denilen haşlanmış mısır o gün gelen misafirlere ve çocuklara yedirilir. Ayrıca yeni yıl sabahı koliva denilen mısır tanelerini evin odalarına serpiştirerek o yılın bereketli geçmesini sağladıklarına inanırlar. Gelecek yılın bereketli geçmesi için yapılan bir uygulamadır.

TAVUK ÇALINIRDI
Yılbaşı gecesi tavuk çalınır, pişirilir ve tüm köylüye haber verilerek beraberce yenilir.Yeni yıl günü yeni takvime göre Ocak ayının 14'düne denk gelir. Bu gün 'cehiknik' yapılır. Cehiknik; gençlerin köyden yağ, şeker toplamaları ve bu toplanan yiyeceklerle helva ve tuzlu bibil yaptıkları uygulamanın adıdır.

Ayı idi mayı idi
Gene benum kocamidi
İyi di kötü idi
Evine çok bağlı idi
Yağı balı çok idi
Askerluği yok idi
Bu bili, bu bili...

CAZI BABAANNE
Vakti zamanında evin birinde bir gelin, beyi ve kaynanası ile mutlu bir şekilde yaşarlarmış. Bir gün gelinin bir nur topu gibi bir çocuğu dünyaya gelmiş. Zavallı anne ve baba daha sevinçleri kursağında iken iki gün dolmadan bebek, ağzı kan revan içinde ölmüş. 'Allah`ın emri ne yapalım' diyerek anne-baba çocuğu mezara koymuşlar. Yıllar sonra ikinci çocukları olmuş, o çocuk da aynı şekilde ölmüş. Artık anne baba ne yapacaklarını şaşırmışlar. Gel zaman git zaman üçüncü çocukları dünyaya gelmiş. Ancak çocuğun annesi lohusa halinde yatağında uyur iken bir ara bir örümceğin hızla bebeğin üzerine gittiğini görmüş. Eliyle onu öldürmek istemiş. Ne varki örümcek düşmüş bir ayağı kırılmış. Uyku halindeki anne artık ölür diye örümceği bırakmış. Kadın her zamanki gibi sabah aynı saatte kalkmış, ahırdaki hayvanları bakmaya gitmiş, döndüğünde bakmışki, kaynanası hala kalkmamış, kaynanası ondan çok daha önce kalkar ve ateşi yakarmış. Vakit epeyi geçince gelin kaynanasının odasına girmiş.

Kaynana:
- Hastayım gelinim, kalkamıyorum, demiş.

Gelin:
- İlaç getireyim de iç, diyerek ilacı getirip içirmiş.

Kaynana bir müddet sonra ayağa kalkmak için doğrulunca, ah bacağım feryadı ile tekrara yatağa düşmüş. Gelin durumu anlamış, beyinide anlatmış.
İşin sonunda o nur topu gibi bebeklerin ciğerini kazıyıpkanını içenin bu kaynana olduğu, kaynanın gerçekte örümcek şekline bürünen bir cazı olduğu örümcek şekline bürünmüş olduğu apaçık ortaya çıkmış.

HALA DERESİ EFSANESİ
Zamanın birinde kendisine yurt tutup oturacak yer arayan bir aale. Ayder yolu üzerinde boş bir yer bulur. Oraya yerleşir. Aradan yıllar geçer. Bir gece derenin karşısında sönük bir ışık görürler. Uzun zamandır, yalnız yaşadıkları bu yerde bir komşu sahibi olmak onları sevindirmiş, tanışmışlar. Kendilerinin Hala isimli bir kızları varmış. Komşunun da bir oğlu. Zamanla birbirlerine aşık olup, nişanlanmışlar. Oğlan evlenme parası kazanmak için gurbete gitmiş. Gidiş o gidiş oğlan`dan üç dört sene ses seda çıkmayınca uımut kesilmiş, kz bir başkasına nişanlanmış. Düğün dernek kurulmuş. Tam düğün gününde düğün evine oğlanın gurbetten döndüğü haberi ulaşmış. Kız bunu duyunca eski sevgisi depreşmiş. Gelinliği ile düğün evinden koşa koşa çıkmış. Dere geçilecek gibi değilmiş. Ama o heycanla kendini dereye atmış. Dere o kadar azgınmışki, karşıya geçmeyi başaramamış. Dere almış götürmüş Hala Gelini. O gün bugündür derenin adı Hala Deresi, Köyün adı da Hala Köyü olmuş.

CAZI KARISI
Anan yoğ idi. Nenen hiç yoğu idi. Dedenun dedesi daha girmemuşti beşiğe.Var idi, yoğ udi bir Hasanika. Hasanika gezer iken gördü bir armut ağacı. Çıktı armuda başladı yemeğe. Keldi bi Cazi Karisi. Niyeti idi bozuk..Armud`un altından seslendi tatlı bir sesle bağurdu Hasanika`ya :
- Uuuy anan kurban olsun saha. Hasanika oraya ne yapayisun.
-Armut yiyirum.
- At bağa bi armut.
Atar oğa bi armut. Cazi karisi onu mahsustan tutmaz.
- O kitti bayışağa. Kızlar kesulsun saha. İn bi dal aşağa, at bağa bi daha.
Atar oha bi daha.
- O da gitti bayışağa, in bi dal daha aşağa, at bağa bi dağa
Hasanika armut ata ata geler aşağa son dal idur çuruk birden duşer başaşağa. Geçirur baygunluk Cazi karısı tutar Hasanika`yı, kor torbasına, alur keturur evine. Kitler oni bir odaya.Cazi karisi evden ayrılurken kızı Fadime`ye:
- At kazani ustune,hazır uyuyi at Hasanika`yı da içine .Pişir ko dolaba. Geldummi yeruk.
Hasanika uyanmış duymuştur bunu. Lakin kelir duymamazliktan. Fadime atar kazani ustune içine doldurur suyu. Yakar da eteşu. Çağurur Hasanika`yı.
- Hasanika git da bak. Kazanun içine boncuklarım ordamidur?
Hasanika bili ya işi uzaktan bakar kazana.Der Fadime`ye:
- Ben gormedum, sen bi bak onlara. Tam bakar iken Fadime. Vurur oğa bi tekme. Atar oni kazanın içine. Pişirur oni eder kavurma, koyar sahanlara yerleşturur tereklere.
Kelir Cazi Karisi bakar etler tereğe, başlar onlari yemeğe. Yerken da:
- Hasanika`nun etleri cimi cimi butleri. Hasanika`nun etleri cimi cimi butleri.
Hasanika meğer çıkmuş idur çatıya der ordan oğa:
- Fadimenun etleri cimi cimi butleri.
Cazi Karisi duyar oni, tükürur yediklerini. Kurar hemencecuk bi plan. Uğraşur çatıdan aşağı indirmeyi oni.
- Uuuy Hasanika oraya nasil çiktun?
- Eskemileri koydum birbiri ustune oyle çiktum.
Oda koyar iskemileri ust uste. Çıkar ustlerine.Çıkar ustlerine da beceremez duşer altına, incitur dizini. Gene seslenur:
- Uuuy Hasanika oraya nasil çiktun?
- Yiğne yine ustune koydum da öyle çiktum.
Kodi yğne yiğne ustune çıkamadi. Geçti yiğneler oğa.
- Uuuy Hasanika oraya nasil çiktun?
- Kizdurdum bi şiş soktum oni kendume, attı beni buraya.
Cazi Karisi kizdurur bi şi, sokar oni kendine; ceberur kider. Hasanika iner aşağa. Araştirur bulur Cazi`nun hazinelerini.Olur zencun.

KOLCUYA OYUN
Köye devamlı kolcular gelir. Köylüye karşı katı davranışlarda bulunur ve her seferinde eziyet ederlermiş. Yine günün birinde kolcular gelir.Köylüyü cami avlusuna toplayarak sık boğaz ederler. Tarladan dönen muhtar Mustafa Dayı bunları dinler ve yaklaşarak onları evine davet eder. Davete de icabet etmezler. Çalışma kiyafetine bakarak değerlendirip kim olduğunu da sormazlar. Akşam vaktine yakın bir zamanda geri dönüşlerinin mümkün olmadığını düşünen kolcular muhtarı sorarlar. Köylüler de; muhtar, sizi davet eden kişi idi derler. Davranışlarından mahcup olur ve sorarak muhtarın evine giderler. Mustafa Dayı, davranışlarına ders olması için bir kurnazlık düşünür. Çeşitli yemekler hazırlatır. Sofraya önce lahana gelir ve düşük bir fiyat söylenir. Ardından her yemeğin fiyatı artırılarak sofraya konulur. Kolcular işin ciddi olduğunu anlarlar ve ucuz buldukları lahanayı yerler ve susarlar.

Yatmaya sıra gelince saman yatak, post ve yün yatak gösterilir. Onlara da farklı fiyat konur. Misafirler ucuz yatak derler ve onları tercih edip yatarlar.
Sabah kahvaltısında da fiyatlar verilir ve kahvaltı biter. Kahvaltı sonunda muhtar hesapları çıkarır ve parayı ister. Ancak birinin parası yeişmez. Mustafa Dayı paranın peşin olduğunu söyler ve taviz vermez.Bunlar yalvarınca Muhtar: 'Benim üst başım uygun olmadığı için selamımı almadınız, davetimi bile kabul etmediniz. Siz bizi kiyafetlerimizle değerlendirmeye kalktınız. Biz belki fakiriz ama gönlümüz zengindir. Bizi hakir görmeyin. Bu paralarınızı alın ve bu köylüyü de küçük görüp eziyet etmeyin' der ve onları uğurlar. Kolcular iyi bir ders aldıklarını düşünerek ayrılırlar.

Kaynak Kişi: Rahmetli Mustafa Çukur Tunca Köyü Eski Muhtarı
Derleyenler : Hızır Kuyumcu, A.Paşa Kabaoğlu

HORON HİKAYESİ
Karadenizde düğünlerde horonun farklı bir yeri vardır. Sabah başlayan oyunlar akşama, hatta ertesi günü akaşamına kadar devam ettiği çok olurdu. Oyuna bir girildi mi bırakılmaz, ancak yoruldu mu şöyle bir nefeslenmek için oyundan çıkılır, yerini hemen sıradaki alırdı. İşte böyle bir düğünde..
Fadime yorulmuş, horondan çıkmıştı, o anda evi hatırına gelir. Eve gider. Bakar evde yemek kalmamış, yiyecek bir şeyde yok. Anbarın anahtarı da kocası Temel de. Ehh.. Temel de düğünde. Hemen düğün evine gider. Temel horon da. Fadime kocasına durumu anlatmaya çalışır. Temel oralıklı olmaz. Oyuna devam eder. Fadime yavaş yavaş kızmaya başlar. Temel`e çıkışır:
- Adam, anahtarı ver da; eve yiyecek bi şey kalmadı, çocuklar açlıktan geberiyi.
Temel horon`dan çıkmadan, horon havasın da uyar biçimde, türkü ile şu karşılığı verir:
- Al belumden belumden
Al gerumden gerumden.
Fadim anahtarı kocasının belinden alır, eve gelir, ambarı açar, çocukları yedirir. Ancak, tarlaya gitmesi gerktiğinden anahtarıda Temel`e vermek gerekir. Gene bi koşu düğün evine gelir. Temel hala oyundadır. Fadimeyi gören Temel istifini bozmadan, türkü ile:
- Koy belume belume
Gene eski yerune...
Fadime, anahtarı oyunu bırakmayan kocasının beline bağlıyarak, tarlaya gider. Akşam ezanıyla eve geldiğinde Temel de düğün evinden yeni dönmektedir.

KİM KAÇAR ALİ RIZA'NIN TUFEĞUNUN ÖNÜNDEN
Rize'nin Dağbaşı mahallesinde seferberluk öncesi, tüm Rizeliler gibi, Ali Rıza da geçimini sağlamak üzere çoluğunu çocuğunu bırakmış, mesleği olan fırıncılık yapmak üzere Batum`a gelmiştir. Ali Rıza biraz övünmeyi seven bir Karadenizlidir.Sabah`a kadar fırında çalışmış, bir yorgunluk çayı içmek üzere kahveye gitmuş, bir köşe de çayını yudumlarken yapılan sohbetlerede kulak kabartmaktadır. Meğer bir gün önce orada bir vurgun olmuş. Adam`ın biri silahla çok uzun bir mesafeden tam alnının ortasından vurulmuştur. Kahvedekiler, ölen adam`ı unutmuşlar, vuran admı övmekteler, bu adam her kimse gayet iyi nişancı olduğunu, böylesinin zor bulunacağından bahsetmeye başlamışlar. Ali Rıza bu, boş durur mu hemen seslenmiş:

- KİM KAÇAR ALİ RIZA'NIN TUFEĞUNUN ÖNÜNDEN?

Senmisin bunu diyen, kahvede hazır bulunan sivil görevliler tarfından apar topar tutuklanıp hemen mapusa atılmış.Anam babam derken aradan 2 seneye yakın bir zaman geçmiş. Geleni gideni yokmuş. Rize`dekilerinde böyle bir durumdan haberi olmamış. Bir ziyaret günü adamın biri yanına yaklaşmış. Hal hatırdan sonra, niye buraya düştüğünü sormuş. Ali Rıza da anlatmış. Suçu olmadığını, yanlış anlaşıldığını söylemiş.
Adam ertesi hafta bir daha gelmiş, Ali Rıza ile epeyi sohbetten sonra, memlekette çoluğu çocuğu olup olmadığından ailesinden konuşmuşlar. Ali Rıza 11 çocuğu olduğundan onlarında bu durumdan haberi olmadığından bahgsetmiş. Adam böyle bir kaç kez daha gelmiş, her seferinde Ali Rıza`ya hediye getirmemeyi ihmal etmemiş.

Bir gün tekrar hakim huzuruna çıkarılan Ali Rıza tamam şimdi hapı yuttuk derken,

Hakim:
- Serbestsin, suçsuz bulundun demiş. Ali Rıza sevinçten ne yapacağını şaşırmış. Sevincini paylaşacak birini bulmak için sağa sola bakarken, bir dene görsün. Kendini ziyaret eden adam orda. O`na sarılmış.

Hakem:
- O`nu nerden tanıyorsun, katil o, bak o`nun yüzünden bu kadar süre yattın, demiş.Ali Rıza durumu anlatmış.Meğer adam hasmını vurduktan sonra bir süre gözden kaybolmuş. Geri döndüğünde kendi yerine bir başkasının tutuklanıp hapse atıldığını duyunca, bir kaç ziyarettten sonra vicdanının sesini dinleyip, suçunu itiraf edip Ali Rıza`nın kurtulmasını sağlamıştır.

EVLENMEYECEĞUM DEDUM AMA
Emicemden bir hikaye daha anlatayim sizlere….

Bu dünyada hiç derdi kasaveti sikintisi olmiyan beni adem varmi ki Allah yaratmişmi ki işte adamun biri Mehmet efendi buni merak etmiş araşturmaya başladi.

Sormiş soruşturmiş olsa olsa derdi sikintisi olmiyan olsa olsa alan yerde bir ağa var yediği oninde yemeduği arkasinde ancak onun derdi sikintisi olmaz dediler ve adresi eline verdiler.

Mehmet efendi yola koyildi adamun evini yani konağini buldi. İçinden da ha bu adamun dedukleri gibi bi derdi sikintisi olmaz herhalde dedukleri gibi olsa gerek. Kapiyi çalmiş.

'Tanri musafiryim' demiş, yani kendini tanitmiş ismini demiş bi da yolcu olduğuni demiş.
Neyisa kendisini musafir odasina almişler. Akşam olmiş yemişler içmişler muhabbete koyilmişler.

Mehmet ağa:

'Asil amacüm ha bu dünyaya derdi sikintisi olmayan acep varmi diye araştürmaktur. Araşturirken seni tarif ettiler onin içun buriya geldum' demiş.

Ağada:

'Çok şukur aha goriyisun da benum bi derdum sikintim yokidur işte yaşantim bu' demiş.
Yatmak zamani gelmiş o ara kapi çalinmiş zebelle gibi bir adam içeri girmiş ağadan musade iştemiş ve hanumini almiş goturmiş.

Mehmet efendi:
'Bu da neyin nesi ağa' demiş .

Ağa da demiş ki;
'Ha o mi.. Bi şey değil da. Vaktun birinde benum hanum çok ağir bir hastaluğa yakalandi elum doşeğinde eldi elecek bana dediki?:

'Herif ben eliyirum sen arkadan ben eldukten sonra evleneceksun buna dayanamayirum' demiş.

'Yapma hanum yemin ederum evlenmeyeceğu' dedum. Ama bir türli inanmadi ve hanum dedi ki:

'Bi şartla inanurum' dedi 'hadim olursan' dedi.

'O zaman inanurum ki evlenmeyeceksun mecbu kalduk deduğuni ettuk. Hanum bu ara iyilendi sağluğuna kavuşti ama bir şey eksuk kaldi bu ara mecbur kaldum o adami kiraladum. Akşam oldimi vazifesin yapayi gördüğün gibi bu derten sayilmaz herhalde benum hiç derdum ve sikintim yoktur çok şukur. Her şeyum mevcuttur'

Anlatan: Ali İhsan Köroğlu

Akayı Daşlı Dere

Akayı daşlı dere
Vura vura daşlara
Cesuleyim sevdiğim
O gözlere gaşlara

Gurbanım daşlı dere
Gülüne çiçeğine
Kız senin türkilerun
Derd oldu yüreğime

Oy dere daşlı dere
Derman ol derdumuze
Mevlam sabırlar versin
Sevduğum ikimuze

Suğut ed daşlı dere
Derdumi dinlesana
Gurban olayım mevla
Bizi gavuştursana

---------------------------------------

Annem Kurdi Sofrayi

Annem kurdi sofrayi (da)
Gel uşağum ye dedi
Ben da dedim anneme
Sevdam aklıma geldi

Annem de dedi bana (da)
Hep oni duşunursun
Ben da dedim anneme
Anne dilun kurusun

Avlisine yanaştum (da)
Çalilere bolaştum
Diz kura yavaş yavaş
Pencereye yanaştum

Vurdum girdim içeri (de)
Vurdum kırdum gerdeli
Dağıldi kuşaklari
Kuşak şamatasından (da)
Uyandi uşaklari

Dedüm hanımefendi (da)
Uyutsana onlari
Dedü uyumayiler
Tağun yesün onlari

---------------------------------------

Asker Ettiler Beni

Asker ettiler beni
Kuram çıktı Yemen'e
Sol taraftan vuruldum
Kanum aktı çimene

Tüfeğumda beş fişek
Olduk Yemen'e direk
Ağlasun analar
Millet içun elursek

Ağlama ey çemençem
Ben eliyurum diye
Sen kal Rizelilere
Ebediyen hediye

Yemen'un yoli kumluk
Ben da oldum rahmetluk
Ağlama kerib anam
Birbirini buluruk

---------------------------------------

Aspet'ten Liparit'a

Aspet'ten Liparit'a
Kim elçiledi beni

Almazdım Ismail'i
Gelin kandırdi beni

O ki geldi sandığum
Başumdan vurdi beni

Liparit'ten aşağa
Alıp koydular beni

Çiklinar'ın üstüne
Karşiladilar beni

Liparit köprüsüne
Kayinim vurdi beni

Kör Temel'in evine
Tekneye koydi beni

Gelinlik entarimlen
Kör Temel gordi beni

Gelin ne ettim sana
Günahın tutti beni

---------------------------------------

Ay Vuruyor

Ay vuriyor (...)
Çikti dağa duriyor (canim canim)
Sar bana kollarini
Canim çıkti gidiyor (cicim canim)

Ay vurur aylanamam
Sabahlar uyanamam (canim canim)
Yarim orda ben burda
Ben burda dayanamam (cicim canim)

Ay vurur rende rende (?)
Ay bulute girende (canim canim)
İki gece bir olsa
Yar koynuma girende (cicim canim)

Sevdaliyim duramam
Başumi kalduramam (canim canim)
Bu sevdali başımla
Nerde gitsam duramam

---------------------------------------

Ayananın Başını

Ayananın başını
Kazmalan mı kazdılar
Başımın yazısını
Kömürle mi yazdılar

Bu dere aka aka
Başında kum kalmadı
Yollara baka baka
Gözümde nur kalmadı

Dereden geçer iken
Başım aldı sazlara
Baba evlendir beni
Aklım kaldı kızlara

Derenin derincesi
Akar suyun incesi
Gel biraz konuşalım
Gönlümün eğlencesi

---------------------------------------

Aykiri Yol Uzuni

Aykiri yol uzuni
Dön göreyim yuzuni
Versak omuz omuza
Öpsem ela gözuni

Aykiri yollarilen
Yari sana bırakdı
Beyazlı gömleğunu
Hanidur gravati

Aykiri yollarilen
Ezmeden gel ezmden
Elum daha iyidur
Böyle yalnız gezmeden

---------------------------------------

Ben Eleyim Eleyim

(Kız)
Ben eleyim eleyim
Günlerum gelsun sağa
Gelsun senun ellerun
Koysun beni toprağa

(Erkek)
Karanfilun kökleri
Dalsun derune dalsun
Seni alan Ezrail
Beni da gelsun alsun

(Kız)
Kayalardan kayarum
Yirmi dörttür ayarum
Sensuz geçen günleri
Ömürden mi sayarum

(Erkek)
Emine'm çay toplayı
Gene girdi çayluğa
Hemen evlenecağuk
Bir girersem ayluğa

(Kız)
Duman dağun üstüne
Dumanlar horon eder
Gel beraber kaçalum
Beyuklarumuz ne der

(Erkek)
Ah kemençemin yayi
Dolayi gel dolayi
O yar almazsa beni
Muskalondur kolayi

---------------------------------------

Bir Destan Başladım

Bir destan başladım derd-i meraktan
Tatli göruşelum boyle iraktan
İsteriz her işi Cenab-i Hak'dan
Sevdaluk peşinde yandum ne çare

Yazdırdim destane herkes okusun
Herkes merağıni arasin bulsun
Cumle arkadaşa yadikar olsun
Sevdaluk peşinde yandum ne çare

---------------------------------------

Bir Karakuş Ağlıyor

Bir karakuş ağlıyor
Taş değmiş kanadına
Ağlama karakuşum
Kızların inadına

Karakuşun kanadı
Nedir bu kızın adı
Ben almam böyle kızı
Eller ilen oynadı

Sırt üstüne gürgenim
Tevekkel ah tarılmam
Almasın alma beni
Yine senden darılmam

Karşıya elmalıklar
Suda oynar balıklar
Ne böyle sevda gördüm
Ne böyle ayrılıklar

---------------------------------------

Bir Türkü Diyeceğim (Nazmiye)

Bir türkü diyeceğim
Nazmiye uyanır mı
Geldik karşı karşıya
Buna can dayanır mı

Suyu koydum fincana
Aşık oldum ben sana
Yanayırum Nazmiye
Yazık değil mi bana

Sevdalıyam duramam
Başımı kaldıramam
Bu sevdalı başımnan
Nereye gitsem duramam

Ne sevimli çiçeksin
Bardağa koysam seni
Fincana koysam seni
İkbalim yok Nazmiye
Felek ağlattı beni

---------------------------------------

Birkaç Türkü Diyeyim

Birkaç türkü diyeyim (aman aman)
Dertliyim neyleyeyim (canım canım)
Yare kavuşamazsam (Allah Allah)
Al canımı öleyim (canım canım)

Dere akar denize (aman aman)
Kavuşmak yok mu bize (canım canım)
Sana güman eyledik (Allah Allah)
Ya bir bak halimize (canım canım)

Dereye alabalık (aman aman)
Yaktı beni sevdalık (canım canım)
Dert verdin derman da ver (Allah Allah)
Yeter bu kadar darlık (canım canım)

Dereleri aşalım (aman aman)
Ya nerde buluşalım (canım canım)
Bu dünyada olmazsa (Allah Allah)
Ahrette kavuşalım (canım canım)

---------------------------------------

Bu Gece Rüya Gördüm

Bu gece rüya gördüm
Olmadı bana ayan
Kemençemin sesine
Uyan sevdiğim uyan

Ben bu gece rüyamda
Gördüm sen ölmüş idin
Ben de gördüm rüyamda
Sen benim olmuş idin

Gene gördüm rüyamda
Güya sarıldın bana
Ben de gördüm ananı
Olmuş bana kaynana

Soralım bu rüyayı
Acep nedir manası
Böyle olur oy kızlar
Asilerin riyası

---------------------------------------

Can Can Can (Kerez Çiçek Açıyor)

Kerez çiçek açıyor
Aykırı dal üstüne (Can can can)
Aykırı dal üstüne (Şıp şıp şıp)
Alır seni kaçarım
Kollarımın üstüne

Bayırımın dibinde
Üzüm vurdu üzüme (Can can can)
Üzüm vurdu üzüme (Şıp şıp şıp)
İnkar etme sevduğum
Yüzün vurdu yüzüme

Olayım o gözlere
Onlar nasıl bakıyor (Can can can)
Onlar nasıl bakıyor (Şıp şıp şıp)
O gözlerin bakışı
Beni candan yakıyor

Çık kaçalum dağlara
Dağlar olsun evimiz (Can can can)
Dağlar olsun evimiz (Şıp şıp şıp)
Her gomardan bir yaprak
Olsun keremedimiz

---------------------------------------

Çakal Yesun Anani

Çakal yesun anani
Hem anani babani
Gülüm nerden bulurum
Senin gibi çobani

Yavrum nerden bulurum
Senin gibi çobani
Sen çoban ol ben kuzu
Gezelim ovaları

Çakal yesun dedeni
Hem dedeni neneni
Gülüm nerden bulursun
Benim gibi seveni

Yavrum nerden bulursun
Benim gibi seveni
Sen çoban ol ben kuzu
Gezelim ovaları

---------------------------------------

Çayeli'nden Öteye

Çayeli'nden öteye
Gidelum yali yali
Arkandaki sepetun
Ben olayım hamali

Sepetumun ipleri
Keseyi omuzumi
Aç beyaz peştemali
Bir göreyim yuzuni

Karlı dereden beri
Yeşil çay bahçeleri
Çay filizi toplayi
Peştemalli kızlari

---------------------------------------

Çember (Başındaki Çenberün)

(ey ey ey ey ey)
Başındaki çenberün
Uymalidüy uymali
Oldun dünya güzeli
Senden nasil doymali

(ey ey ey ey ey)
Başındaki çenberün
Dali var çiçegi yok
Ha bu deli göynümün
Senden geçecegi yok

(ey ey ey ey ey)
Başındaki çenberün
Ujleri kangel kangel
Ey kız kurban olayim
Orman çenarindan gel

(ey ey ey ey ey)
Başındaki çenberün
Ujleri düğum düğum
Cigaramın içinde
Siğar misın sevdüğüm

(ey ey ey ey ey)
Başındaki çenberün
Ujleri yumak yumak
İçi baş bir yastıkta
Onda olmaz uyumak

---------------------------------------

Çok Ahtum Var İdi

Çok ahtum var idi çıkmaduk yaza
Azrailde bakmaz bir ile aza
Kahpe felek bana verdiyse ceza
Bundan sonra daha demem Ahmed'um

Çiçekli yaylalar topraklı taşlı
Eyvah ben gezerum gözlerim yaşlı
Eller gelin eder kutni kumaşlı
Bundan sonra daha demem Ahmed'um

Gülüm soldi doli vurdu bostana
Bütün dertlerumi yazın destana
Selam olsun Ayderdeki ustama
Bundan sonra daha demem Ahmed'um

--------------------------------------

Denize Vardır Kara

Denize vardır kara
Acaba kayık mıdur
Kaldık uzak uzağa
Ağlasam ayıp mıdır

Balık attım çekere
Güzel yarum yer misun
Ben seni seviyrum
Sen beni sever misun

Pencereden bak beni
Beğenursan al beni
Beğenmezsan beğenma
Beğenenler var beni

Pencere pervazına
Kim sürdü yeşil boya
Pencereden bakana
Sarılsam doya doya

Kara saçın örmezler
Seni bana vermezler
Gel biraz konuşalum
Ay karanlık görmezler

--------------------------------------

Dumanım Derelere

Dumanım derelere de
Vermem seni ellere
Olsun ellerim kemer
O incecik bellere

Dumanım yayılamam
Ben senden ayrılamam
Ben senden ayrılırsam
Halim yamandır yaman

Olayım o gözlere
Onlar nasıl bakıyor
O gözlerin bakışı
Beni burdan yakıyor

Olayım o gözlere
Onlar karadır kara
Gel dizimin üstüne
Zülüflerini tara

--------------------------------------

E Paçı Çeşanuni

E paçı çeşanuni
Niçun bağladun yana
Çeşan benum değil mi
Uşak ne lazım sana

E paçı nerden aldın
Belundeki çeşanı
Ben her zaman bulurum
Kendume yakışanı

E paçı çeşanunun
Dali olayım dali
Değer mi çeşanuna
Uşak babanın mali

--------------------------------------

Fadime

Fadime çemberinin ipekleri karalı
Alamaz seni benden ha bu köyün kralı
Oy oy Fadime

Gel otur konuşalım dizim dizine vursun
Oy oy Fadime
Öyle bir sarılalım akan dereler dursun
Oy oy Fadime

Derenin derincesi de akar suyun incesi
Gel biraz konuşalım gönlümün eğlencesi
Oy oy Fadime

Gel otur konuşalım dizim dizine vursun
Oy oy Fadime
Öyle bir sarılalım akan dereler dursun
Oy oy Fadime

--------------------------------------

Fadime'm

Derenın çenarina
Sereceğim kilimi
Geçer yürek yanginli (Fadime'm)
Allah'ın bir zilimi

Dere kündüzi misın
Sabah yıldızi misın
Gel baş başa verelim
Sen aylan yıldız misın

Kuş uçti yavri kaldi
Gök yuzi mavi kaldi
Anahtar ya koynunda (Fadime'm)
Göynüm kilitli kaldi

Yağmur yağıyor yağmur
Akan dereler durur
Ben sevdim eller aldi
Acısi beni bulur

Sevdaliyim duramam
Başımi kaldıramam
Bu sevdali başımlan (Fadime'm)
Nerey gitsem duramam

Sevdali koti maraz
Yürek yakar can almaz
Sevda halinden bilen
Kızin (...) para almaz

--------------------------------------

Gel Ha Böyle Bu Yana

Sen orada ben burda
Biraz yakın olalum
Dal ilen asma gibi
Birbirin saralum

Gel ha böyle gel ha böyle bu yana
Birşey diyeyim sana
Sevdan öldürdü beni oy
Kül oldum yana yana

Senin içun diktirdum
Kadifeden minderi
Çek altuna da otur
O kaybana anderi

Gel ha böyle gel ha böyle bu yana
Birşey diyeyim sana
Sevdan öldürdü beni oy
Kül oldum yana yana

Yak ateşi ateşi
Kızsun ocağun taşi
Ateşlerden çıkmasun
E kız babanun başi

Gel ha böyle gel ha böyle bu yana
Birşey diyeyim sana
Sevdan öldürdü beni oy
Kül oldum yana yana

---------------------------------------

Gelemedim Eminem Memlekete

Gelemedim Eminem da
Memlekete bu sene
Allah izin edersa
(Allah izin verursa oy)
Gelirum yeni sene

Kınalı parmağına kız
Altın yüzük takayım
Nereden geleceğsun
(Nereden geleceğsun da)
Yollarına bakayım

Ben gemilan gelemem de
Yol yok mudur karadan
Kavuştursana bizi
(Bizi gavuştursana da)
Yeri göğü yaradan

---------------------------------------

Gökte Yıldız Ay Misun

Gökte yıldız ay misun da
Kemençeme yay misun
Alsam seni elime şşşt şşşt (ıslık)
Baksam çalayi misun

Kemençeme tel misun da
Derdimi bilir misun
Hayda gidelim desem şşşt şşşt (ıslık)
Benimle gelir misun

Kemençe sesimisun da
Peri misun cin misun
Çok bakayusun bana şşşt şşşt (ıslık)
Beni yiyecek misun

Kıl olsak çubuk olsak da
Kemençeme yay olsak
Sarsak birbirimizi şşşt şşşt (ıslık)
Bir sene uyanmasak

---------------------------------------

Ha Buradan Aşaği

Ha buradan aşaği
(nani nani oy oy hayde güzel oy oy)
Ben inemem inemem
(nani nani oy oy hayde güzel oy oy)
Söz verdum sevduğume
(nani nani oy oy hayde güzel oy oy)
Sözlarumdan dönemem
(nani nani oy oy hayde güzel oy oy)

Ha buradan aşaği
(nani nani oy oy hayde güzel oy oy)
İnersun inemesun
(nani nani oy oy hayde güzel oy oy)
Senda benum gülümi
(nani nani oy oy hayde güzel oy oy)
Daha evlenemesun
(nani nani oy oy hayde güzel oy oy)

Ha buradan aşaği
(nani nani oy oy hayde güzel oy oy)
Kar erisun erisun
(nani nani oy oy hayde güzel oy oy)
Kız senun sevdaluğun
(nani nani oy oy hayde güzel oy oy)
Yerun dibine girsun
(nani nani oy oy hayde güzel oy oy)

---------------------------------------

Haldoz'un Portakalı

Haldoz'un portakalı
Kuvaroz'un limonu
Ben gitmişim karaya
Yavrum sen tut dümeni

Askaros burun burun
Martine fişek sürün
Alayım sevdiğimi
Sonra beni öldürün

Yalı boyu kavaklar
Açtı yeşil yapraklar
Ben almadım o yari
Alsın kara topraklar

---------------------------------------

Hamsi Kurban Olayım

Hamsi kurban olayım
Seni veren Allah'a
Gözün dünyayı değer
Hem vallaha billaha

Hamsi vurdu karaya
Okkası beş liraya
Yağma etti zenginler
Kalmadı fukaraya

---------------------------------------

Hayde

Hayde gidelum hayde
Dağa k'arayemişa
Elun nişanlisina
Ben nasil deyim hayde

Çiktum çami budadum
Endurdum yarisina
Boyle sevda mi olur
Girsun yerun dibina

K'izilağaç fidani
Tepeden budanur mi
İnsan sevduği yardan
Bu k'adar utanur mi

Endum dere duzina
Aşlamayi aşladum
Sevdaluk eyi şeydur
Ben da yeni başladum

---------------------------------------

Kafirin Kızcağazı

(Oğlan)
Kafirin kızcağazı
Sana deyorum sana
Koynundaki memenin
Birini versen bana

(Kız)
Duman dere yukaru
Klavuzdur klavuz
Birini versem sana
Biri kalur yalunuz

O benim kuzucığım
Dere yukarı gelsin
Haçan sen gidiyorsun
Allah selamet versin

(Oğlan)
Ayağındaki çaruk
Kiliserdir kiliser
Haçan ayırmazsın
İkisini bile ver

(Kız)
Sevdalık eden adam
Acaba yorulur mu
İkisini de versem
Memesiz kız olur mu

(Oğlan)
Gidub da bakacağım
Şu Tombanın dağını
Memeni vermeyorsan
Bari ver yanağını

(Kız)
Yaylanın çimeninde
Seni sorarım seni
Yanağımı verirsem
Kim[s]e beğenmez beni

(Oğlan)
Aha ben gidiyorum
Daha ne deye gelsin
Benden başka a domuz
Koca begeneceksin

---------------------------------------

Karamişun Dibine

Karamişun dibine
Karamişun fidani
Beni mi çok severdun
Yoksa eski sevdani

Karamiş yaprağının
Ustünedur karasi
Gömleğumden görünur
Yüreğumun yarasi

Karamişden karasun
Daha kararmiyasun
Hayde gidelum hayde
Yoksa beni ararsun

Kar yağar karamişun
Dalina yaprağına
Ölürsem mezarumun
Basmayın toprağına

Karamiş çiçeğinden
Aci oldi balumuz
Ne edelım sevduğum
Yoğ idi ikbalumuz

---------------------------------------

Karardı Karadeniz

Karardı Karadeniz de yar yar oy
Sardı dört yanimuzu da yar aman yavrum aman
Bu gaybana sevdaluk da yar yar oy
Alacak canimuzu da yar aman yavrum aman

Şişurduk fogaları da yar yar oy
Gayuğum yatti yana da yar aman yavrum aman
Eziyet etme uşak da yar yar oy
Ha bu yangınlı cana da yar aman yavrum aman

Gemiciyim gemici de yar yar oy
Yaşayamam garaya da yar aman yavrum aman
Ne zaman gelecesun da yar yar oy
Canum çıktı buriya da yar aman yavrum aman

Gideyrum oy ay kız da yar yar oy
İstanbul seferine da yar aman yavrum aman
Allah bizi gayıra da yar yar oy
Tez celesun yeruna da yar aman yavrum aman

---------------------------------------

Kavron Yaylasında

Kavron yaylasında bir gelin gördüm
Geline yaylanın yolunu sordum
Duman geri gitti yaylayı gördüm
Eyvah bana yazık bana vay bana

Tüfeğim duvarda asılı kaldı
Mektubum bavulda basılı kaldı
Dertlerim çoğaldı yazılı kaldı
Eyvah bana yazık bana vay bana

Avcı Ahmet ile ava yürüdüm
Yokuştur yolları orda yoruldum
Avımı vurmadan kendim vuruldum
Eyvah bana yazık bana vay bana

---------------------------------------

Kemençenin Telleri

Kemençemin telleri de
Oynatıyor yerleri
Bana derler Rizeli
Çalan eller besbelli

Merak etme ismimi de
Teller söyler cismimi
Sadık yare kavuştu
Yar Sadık'la buluştu

Duydu bunu Rizeli de
Sadık sever güzeli
Kemençe ustasıdır
Bunu çalan besbelli

---------------------------------------

Kesme Kiraz Dalini

Kesme kiraz dalini
Fukaranun malini (da güzelum)
Hiç gelip de sordun mu
Bu uşağın halini (da güzelum)

Ben nasıl unutayım
Penceren pencereme (da güzelum)
Bu zamane kızları
Kor adamı vereme (da güzelum)

Asmali karaağaçlar
İner belune saçlar (da güzelum)
Kuruttu beni yarim
Kuruyasın ağaçlar (da güzelum)

Akıl erduremedum
Asmanın gözyaşına (da güzelum)
Resmini çizeceğum
Kemençemin başına (da güzelum)

---------------------------------------

Kestiler Çestaneyi

Kestiler çestaneyi
Esçin vermesin deye
Surdular beni burdan
Sevda edecek deye

Yeçun kalkti başima
Atina'dan berisi
Çikiyorum Rize'den
Rahat olsun gerisi

Duman almaz başina
Dağlardan hangi dağdır
Beyaz daneli nardan
Hangi bağçede vardır

Yilan ener kayadan
Ben olmem bu yaradan
Beni yare kavuşdur
Yeri goyi yaradan

Başumdaçi yaşmağun
Kenarlari uymali
Oldun dünya güzeli
Senden nasil doymali

Başumdaçi yaşmağun
Dali var çiçeği yok
Benim karip gönlümun
Senden geçeceği yok

Dut ağaci boyunce
Dut yemedim doyunce
Allah alma canimi
Yarimden doymayince

Kayıkçıyim denize
Olta atamiyorum
Kız senin merağından
Eve yatamiyorum

Deniz dibi engindu
Dalyancilar zengindir
Anne beni evlendir
Şu kız benim dengimdir

Dere akar izince
Bir kız sevdim nazlice
Bende akıl kalmadi
Gel yanima gizlice

Sokak başi meyhane
Asmadandır kapusi
Ben gozume almişim
On beş sene mapusi

---------------------------------------

Kiraz Çiçek Açayi

Kiraz çiçek açayi
Aykıri dal istine can can can
Aykıri dal istine
Alır kaçarım seni da kollarımın istine

Kama çekerum kama
Bir kız verın arkama can can can
Bir kız verın arkama
Bir da dul gari verın da götüreyum babama

Gel çıkalım dağlara
Dağalr olsun evumuz can can can
Dağlar olsun evumuz
Et komardan bir yaprak da olsun kiremitumuz

---------------------------------------

Kiremite Su Düştü

Kiremite su düştü de
Emine evden uşdi
Zavallı annesinin
Etekleri tutuşdi

Ya gidin bakın onide
Belki çöllere düşdi
Hep kızlar pay payolduda
Bağa Emine düşti

Emine guşmuyidida
Asdi boynunu düşdi
Bu fena sevdalıktanda
Yandı yürek tutuşdi

Bir sene gördüm senide
Sen benden ayrı düşdün
Bir daha görsem seni da
Yaşamak bağa düşdi

---------------------------------------

Kızıl Ağaç Yaprağı

Kızıl ağaç yaprağı düşer dibine kalır
Verin şalvarı geri seni kim olsa alır

Oyle demma oyle dema oyle dersan elecesun
Ezrail başucuna nasıl can verecesun
Beklerum seni yarum ne zaman gelecesun
Sen benum hallarumdan hayır görmeyecesun

Oy terende terende ustalar vurur rende
Akluna gelur muyum çayluklara inenede

Oyle demma oyle dema oyle dersan elecesun
Ezrail başucuna nasıl can verecesun
Beklerum seni yarum ne zaman gelecesun
Sen benum hallarumdan hayır görmeyecesun

Belundeki kayişi sarsana iki kere
Çok ta güzel değulsun sevdum seni bir kere

Oyle demma oyle dema oyle dersan elecesun
Ezrail başucuna nasıl can verecesun
Beklerum seni yarum ne zaman gelecesun
Sen benum hallarumdan hayır görmeyecesun

---------------------------------------

Koy Ateşe Kazanı

Koy ateşe kazanı
Kaynasun kaynamasun
Kız alacağum seni
Yüreğin oynamasın

Allah'a yalvar yavrum
Şu dağları aşalum
Sen yağmur ol ben dolu
Yağarken buluşalım

Bu yalancı dünyada
Alamadum ahumi
Kız ananınan baban
Çeksinler günahumi

Kar yağar dizi dizi
Annesi vermez kızi
İkimiz de sevdali
Allah kavuştur bizi

---------------------------------------

Mısırı Kuruttun Mu

Mısırı kuruttun mu
Anbarda duruttun mu
Nenen çarık giyerdi
Bunları unuttun mu

Suda pişmiş mısırı tuzlayıp yiyeceksin
Mısırın türküsünü benden dinleyeceksin

Mısırı kuruttun mu
Anbarda duruttun mu
Nenen çarık giyerdi
Bunları unuttun mu

Köydeki kızlarınan ırgatlıklar ederduk
Mısırın püskülünden sigaralar içerduk

Mısırı kuruttun mu
Anbarda duruttun mu
Nenen çarık giyerdi
Bunları unuttun mu

Korko çorbası derler mısırın çorbasına
Benden selamlar olsun mısırın babasına

Mısırı kuruttun mu
Anbarda duruttun mu
Nenen çarık giyerdi
Bunları unuttun mu

Mısırın ekmeğini ederler saç altına
Bizim sofrada mısır benzer sarı altına

Mısırı kuruttun mu
Anbarda duruttun mu
Nenen çarık giyerdi
Bunları unuttun mu

Gardaş beşikte seni nenen donatmadı mı
Seni yaradan mevla beni yaratmadı mı

Mısırı kuruttun mu
Anbarda duruttun mu
Nenen çarık giyerdi
Bunları unuttun mu

---------------------------------------

Neren Ağrur

Neren ağrur neren ağrur
Oy başım ağrur başım
Başuna kurban olayım
Yarın çarşıya varayım
Başına ilaç alayım

Başun başuma
Gara gaşına
Fındık cözüne
Oy senin sevdan olayım

Neren ağrur neren ağrur
Oy gözum ağrur gözum
Gözüne kurban olayım
Sabah pazara varayım
Gözüne sürme alayım

Başun başuma
Gara gaşına
Fındık cözüne
Oy senin sevdan olayım

Neren ağrur neren ağrur
Oy elum ağrur elum
Elune kurban olayım
Sabaha pazara varayım
Elune yüzük alayım

Başun başuma
Gara gaşına
Fındık cözüne
Oy senin sevdan olayım

---------------------------------------

Oy Dağlarım Dağlarım

Oy dağlarım dağlarım
Duman kalkmaz başından
Mektuplarım ıslandı
Gözlerimin yaşından

Ha bu akan dereler
Hep gözümün yaşıdır
Sevişip de ayrılmak
Ölümün kardaşıdır

---------------------------------------

Oy Oy Emine (Sabahtan Gördüm Seni)

Sabahtan gördüm seni
Çok beyaz geldin bana
Konakta mı büyüdün oy oy Emine
Güneş çalmamış sana
(Güneş değmemiş sana)

Parmağında yüzükler
Kolunda bilezikler
Oy sana dolanayım of of Emine
Nedir bu güzellikler

Vardır güzel yaylalar
Hamsiköy'ün başında
Alır kaçarım seni oy oy Emine
Onüç ondört yaşında

Parmağında yüzükler
Kolunda bilezikler
Oy sana dolanayım of of Emine
Nedir bu güzellikler

Bir kurşun atacağım
Belindeki kuşağa
Anan vermedi seni oy oy Emine
Benim gibi uşağa

Parmağında yüzükler
Kolunda bilezikler
Oy sana dolanayım of of Emine
Nedir bu güzellikler

---------------------------------------

Peştemalin Duğumi

Peştemalin duğumi
Aldılar sevduğumi
Daha bu genç yaşumda
Yaktılar yüreğumi

Peştemali peştemali
Kızlar bağlar peştemali
Seven seveni alır
Düğün eder ahali
Kız sana alacağum
Mavili peştemali
Alacak mısın bana
Mavili peştemali

Peştemali sarıdan
Başlar oni yarıdan
Sevdaluk eder kızlar
İbret alur arıdan

Peştemali peştemali
Kızlar bağlar peştemali
Seven seveni alır
Düğün eder ahali
Kız sana alacağum
Mavili peştemali
Alacak mısın bana
Mavili peştemali

Peştemali kırmızı
Her zaman güler yuzi
Ne isteyusun benden
E Müslümanın kızı

Peştemali peştemali
Kızlar bağlar peştemali
Seven seveni alır
Düğün eder ahali
Kız Sana Alacağum
Mavili peştemali
Alacak mısın bana
Mavili peştemali

---------------------------------------

Rizeliyim Rizeli

Rizeliyim Rizeli
Çok severim güzeli
Adam cebinde saklar
Senin gibi güzeli

Gidiyom ağla beni
Zülfüne bağla beni
Ölürsem ben bu dertten
Otur da ağla beni

Dereye ılan olur
Sevda ne ilen olur
Bu dünyanın sefası
Güzel kızlarla olur

---------------------------------------

Rize'nin Pazar'ında

Rize'nin Pazar'ında
Var elma fabrikası
Yurdumuz çalışıyor
Yaşasın ahalisi

Portakal bir taraftan
Mandalina taşıyor
Türk'ün çalışmasına
Bütün dünya şaşıyor

Elma armut fındıklar
Bahçeler bütün dolu
Vapurlar bir tarafta
Yapıldı demir yolu

Gece ay gündüz güneş
Bayan baylar geziyor
Mis kokuyor bahçeler
Parlıyor demir yolu

---------------------------------------

Sarı Çiçeğim Sarı

Sarı çiçeğim sarı da
Kalbuma koydum yari
Sen orada ben burda da
Eridi dağları karı

Sarı çiçek toplarum da
Mavi ile karuşuk
Eller yar ile gezer da
Biz de böyle alışık

Kalbuma benzeturum da
Durgun akan suları
Bir vefasız uğruna da
Kaybettum uykuları

---------------------------------------

Sen Bu Yaylaları Yaylayamazsın

Sen bu yaylaları yavrum yaylayamazsın
Derindir dereler boylayamazsın
Oy ellerin kınalıdır oynamayamazsın

Inan olursa, eğer gelirse, paracık verirse
O zaman kaptan keyifler tamam
Hamura başa, isya iskota
Gaynalar suya
Reis dümene

Kalkın tayfalar
Geldik batuma yavrum, indik Rize'ye

Anan var mıdır, baban var mıdır
Seni bana methettiler
Aslı var mıdır
Anan var mıdır, baban var mıdır
Seni bana methettiler
Aslı var mıdır

Rinna rinnanay
Rinna rinnanay

Inan olursa, eğer gelirse, paracık verirse
O zaman kaptan keyifler tamam
Hamura başa, isya iskota
Gaynalar suya
Reis dümene

Kalkın tayfalar
Geldik batuma yavrum, indik Rize'ye

Anan var mıdır, baban var mıdır
Seni bana methettiler
Aslı var mıdır
Anan var mıdır, baban var mıdır
Seni bana methettiler
Aslı var mıdır

Rinna rinnanay
Rinna rinnanay

---------------------------------------

Şişmanoğlu

Şişmanoğlu vurdular
Kayalara serdiler
Daha canı çıkmadan
Salını bağladılar

Şişmanoğlu nereye
Asker indi dereye
Oturmuş da ağlıyor
Nenesi pencereye

Ey gidi Şişmanoğlu
Severdi Gülizar'ı
Yeşil sandala benzer
Şişmanoğlu mezarı

---------------------------------------

Söylerim Yana Yana

Söylerim yana yana
Söyle derdini bana
Hem sana kul olayım
Hem seni yaradana

Seni doğuran ana
Bir da doğursa bana
Hem sana kul olayım
Hem seni yaradana

---------------------------------------

Tabancamın Sapını

Tabancamın sapını
Gülle donatacağım
Alacağım başka yar
Seveceğim başka yar
Seni çatlatacağım

Tabancam dolu mermi
Seven böyle eder mi
İnsan sevdiği yari
Adam sevdiği yari
Bırakır da gider mi

Tabancam dolu saçma
Kaçma güzelim kaçma
Zaten ben yaralıyım
Ezelden yaralıyım
Bir yara da sen açma

Oy benim gülizarım
Hem söyler hem yazarım
Buluştuğumuz yerler
Konuştuğumuz yerler
Olsun benim mezarım

---------------------------------------

Teyze Kizun

Teyze kizun Ayişe
Çıktı kara yemişe
Teyze kizun Bedriye
Kay bana gel beriye
Teyze kizun Cemile
Çesileyum o dile
Teyze kizun Emine
Cireyum yemenune

Teyze kizun Gülizar
Ettiler oni nazar
Teyze kizun Hediye
Benzer kara çediye
Teyze kizun Kedriye
Veren alsın geriye
Teyzemi kizdurdiler
Yesin oni çediler

---------------------------------------

Türki Deyurum Sağa

Türki deyurum sağa
Başındaki duvağa
Kız niye ağlayisun

Anan kesulsun sağa oy
Nenen kesulsun sağa

Kız gelin oldun yeni
Sarıl kucakla beni
Korkma ben adam yemem

Anan kesulsun sağa oy
Nenen kesulsun sağa

Dünürci geldi sağa
Seni bağa almağa
Sil gözünün yaşını

Anan kesulsun sağa oy
Nenen kesulsun sağa

Telun duvağın yeni
Geydin al entarini
Oldun bi yudum zemzem

Anan kesulsun sağa oy
Nenen kesulsun sağa

---------------------------------------

Ufacik Piçağimlan

Ufacik piçağimlan (da)
Açtim penceresini
Optum sa memesini (de)
Vereym ceremesini

Şah şah şah
Geliyor İsmet Paşa
Asker oldum gidiyom
Yaşasin Gazi Paşa

Çektim ufak piçaği (da)
Dolandim dört bucaği
Gül yağı mi kokuyor
Nazmiye'nin kucaği

Şah şah şah
Geliyor İsmet Paşa
Asker oldum gidiyom
Yaşasin Gazi Paşa

Pencereden yukari (da)
Çiksam odalarina
Bir eve iki matmaz
Yatsam ortalarina

Şah şah şah
Geliyor İsmet Paşa
Asker oldum gidiyom
Yaşasin Gazi Paşa

Dağun başina furun (da)
Durun uşaklar durun
Ben alayim yarimi (da)
Sora siz beni vurun

Şah şah şah
Geliyor İsmet Paşa
Asker oldum gidiyom
Yaşasin Gazi Paşa

---------------------------------------

Ula Ula Niyazi

Sivrinun tepesinde
Vardır dikili taşlar
Omuzundan aşağı
Dökülür sırma saçlar

Ula ula Niyazi
Yiyecemisun beni
Adam adamı yese
Nenen yerdi neneni

Saçlarını ördüler
Arasını böldüler
Dünya güzelliğini
Niyazi'ye verdiler

Ula ula Niyazi
Yiyecemisun beni
Adam adamı yese
Nenen yerdi neneni

İp ile çekiyorum
Önümüzdeki yazı
Bana oyun eyledi
Ha bu köyü Niyazi

Ula ula Niyazi
Yiyecemisun beni
Adam adamı yese
Nenen yerdi neneni

---------------------------------------

Uydum Yarin Sözüne

Uydum yarin sözüne
Çıktum yayla düzüne
Bulamadum yarumi
Rastlamadım izune

E yaylalar yaylalar
Yarum burdan geçtu mi
Karlı buzlu sulardan
Kana kana içtu mi

E yaylalar yaylalar
Başı dumanlı yaylalar
Kız ben senun yüzünden
Nedur kalduğum hallar

---------------------------------------

Yarin Bahçesinde Açmasın Güller

Yarin bahçesinde açmasın güller
Bugün efkarlıyım a paşam ötmesin bülbüller
Buna sevda derler kınamayın eller

Ben dertliyim diyemem a paşam canlar dayanmaz
Bir kötünün yüzünden a paşam cana kıyılmaz

Rize'nin içinde portakalı soyar
Soyma da portakalı a paşam ellerin boyar
Bir kere görme ile adam mı doyar

Ben dertliyim diyemem a paşam canlar dayanmaz
Bir kötünün yüzünden a paşam cana kıyılmaz

---------------------------------------

Yayladan Gelir Koyun

Yayladan gelir koyun
Selviye benzer boyun
Ne güzel gözleru var
Hep boyle midir soyun

Çayırımın dibine
Soğan ekerim soğan
Hep böyle güzel midir
E kız annenden doğan

Geç çoban koyunları
Pere koyalım pere
Kız ben seni alamazsam
Canlı girerim yere

---------------------------------------

Yenge Kızın

Yenge kızın bir tane
Saçları tane tane

Yenge kızın ikidir
Küçüğü benimkidir

Yenge kızın üç oldu
Biri bana güç oldu

Yenge kızın dört oldu
Beri bana dert oldu

Yenge kızın beş oldu
Biri bana eş oldu

Yenge kızın altıdır
Yanakları tatlıdır

Yenge kızın yedidir
Bir tanesi dertlidir

Yenge kızın sekizdir
Bir tanesi semizdir

Yenge kızın dokuzdur
Bir tanesi domuzdur

Yenge kızın on tamam
Bayıldım aman aman

---------------------------------------

Yeni Çıkayı Derelerin Ormanı

Yeni çıkayı yeni de derelerin ormanı
Sevdalıktan kesildi dizlerimin dermanı da
Dizlerimin dermanı
Derenin derincesi de akarsuyun incesi
Gel biraz konuşalım gönlümün eğlencesi de
Gönlümün eğlencesi

İpek peştemalların da yanına bak yanına
Annen ekmek batırdı ikimizin kanına da
İkimizin kanına

---------------------------------------

Yol Gider Mi

Yol gider mi gider mi da
Bizım böyük limana
Ne ben eldum kurtuldum da
Ne sen geldun imana

Yüklendum mavizeri da
Düştüm senun peşune
Bi çif çaruk yiprattum da
Kız senun ateşune
(Kız senun sebebune)

Liman böyük liman da
Yok mi yarumi bulan
Alacaksan al beni da
Sora olursun bişman

Taktum mavizerumi da
Geldum senun peşune
Dört arma fişek yaktum da
Kız senun ateşune

Böyük liman içine da
Pazar kurulur pazar
Eli kalem tutanlar da
Yarina mektup yazar

Böyük limanda pazar da
Pazarun tellali var
Gidu bulayim oni da
Beki yarumi arar

Cüz, Metdeğnek, Kuku Papula, Top ve Yuzuk oyununu gençler ve yetişkinlerce de oynanırdı.

Genç kızlar daha çok Salıncak yapar, Kibrit ve Beştaş oynardı.

Diğer Oyunlar: Tikoca, Mal Taksimi, Kurt Çoban, Eşum Peşum, Kibrit, Lepe (Çiziktaşı), Mile, Kuku Papula (Saklanbaç), Hırsız Polis, Tombiliç (Kiremit), Zarf, Vurdumoni (Usta), Salıncak, Kartopu, Batırmaca, Kayak

Oyun Araçları: Tahta Arabası, El arabası, Ok, Çağatara, Gogona (Uçurtma), Zurna, Kaval, Duduk, Pervane, Sapan, Çikli (Çember), İp.

KURT ÇOBAN OYUNU

Oynayanların sayısı değişir. Oynayanlardan biri kurt, biri çoban, diğerleri ise koyun olur. Koyunlar çoban'ın arkasına sıralanır. Dolaşırlarken uyuyan bir kurtla karşılaşırlar. Koyunlar korkar:

- Ana bu nedur? diye çobana sorarlar. Çoban da:

- Korkma kizum kutuktur. Diye korkmamalarını sağlamaya çalışır. Bu karşılıklı konuşma her seferinde farklı cevap vermek suretiyle birkaç kez tekrarlanır. Kurt bu seslerden uyanır, çok açtır ve :

- Ben kurtum, bana koyun ver. Diye çobanla diyoloğa girer. Koyunları kandıran Çoban bu seferde kurdu kandırmaya çalışır:

- Koyunlar şu dağdadır. Der. Kurt havaya sıçrayarak:

- Sıçradım baktım göremedim. Der. Bu durum çeşitli mazeretlerle bir kaç kez tekrarlanır. Kurt sonunda kandırıldığını anlar. Koyunlara saldırır. Çobanm kurtla kavgaya tutuşur. Çoban olan çocuk üçlüyse koyunları kurtarır.Güçsüz ise yenilir ve kurda koyunlarını kaptırır. Koyunu kapan kurt, ıssız bir yere giderek kaptığı kotyunları yer. Bu esnada acı çeken koyunlar 'me, me' diye bağırırlar.

EŞUM PEŞUM OYUNU

Oynayanların sayısı değişir.Oynayanlardan birisi ebe olur. Ebenin sağı solu görmemesi için ebenin gözü bağlanır. Çocuklar arkasına kuryruk olur. Ebeye arkasındakilerinde biri ebeye:

- Eşum peşum seni süren kim? diye sesini değiştirerek sorar. Ebe tahmin yürüterek bilmeye çalışarak bilmeye çalışır. Bildiği an ebelikten kurtulur. Bilenen ebe olur.

TİKOCA OYUNU

Değişik sayılardan oluşan iki gruptan oluşur. Oyun başlamdan önce bir grubun 'Tikoca' olacağı merkezi bir alan ile onu çevreleyen oyunun oynanacağı bir dış alan belirlenir. Gruplar bu belirlenen alanlara yerleşir.Tikoca olanlar yalnızca kendi alanlarında çift ayakla basabilirler. Dış alanda ise tek ayakla basmak zorundadırlar. Dış alanda olanlar ise her şeyd serbesttirler, ama merkez alana giremezler.

Oyun, tikoca olan grubun merkezi alandan dış alana doğru tek bacak sıçrayarak çıkmasıyla başlar. Diğer grup, bu halde tikoca grubu elemanlarını yakalamaya çalışır. Çift ayakla basmış iken yakalanan oyunz,cu yanar ve oyundan çıkar. Dış alana çift ayakla basmışken merkezi alana kaçabilen kurtulur. Bu oyun böylece tikoca grubu elemanlarının yakalanmasıyla son bulur.

YÜZÜK OYUNU

İki kişiyle oynanacağı gibi iki grupla da oynanabilinir. Genelde oyun başlamadan önce ortaya konan bir ödül vardır. Yenen ödülü alır. Grupla oynandığında gruplar başkan seçer. Başkan seçilirken yüzüğü bulmakta hünerli olan tercih edilir.

Oyun, gruba dahil elemanları yüzüğü saklamasıyla başlar.Yüzük saklandıktan sonra eller ileri doğru kapalı olarak uzanır.Karşı grup başkanı yüzüklü kişi ve doğru eli bulmaya çalışır.Doğru bilirse oyun sırası kendi grubuna gelir. Yanlış ise karşı grup bir puan kazanmış olur. Tahminde zorlanırsa şöyle söyler:

Ha şundadır
Ha bundadır
Kukilica kabağının
Altındadır.

KUKU PAPULA (SAKLAMBAÇ)

Tekerleme sayılarak ebe seçilir. Ebe belli bir sayı sayna kadar gözlerini kağalı tutar. Diğerleri saklanır. Sayı bitince gözlerini açar, aramaya başlar. Bütün aramalara rağimen buluınamıyan kişi 'kuku' diyrek yerini işaret eder.

BEŞTAŞ

Çoğunlukla kızlar tarafından oynanır. Oyuncu taşları yere buırakıp içlerinden birini alır, yukarıya doğru atarak taşları birer, ikişer,... sallamadan toplamaya çalışır. Sonunda beş taş bir kapılır. Kapılan tai sayısı kadar karşı tarafa sayı yazılır. Karşı taraf o sayıyı 'çiviyi' eksiltmeye çalışır.

KOVALAMACA

İki grup halinde genellikle erkek çocuklar tarafından oynanır. Gruplar karşılıklı olarak kendi aralarında el tutuyşurlar. 20 m kadar uzakta bir çizgi çekilir veya işaret konmur. Oraya kadarbir gruptan koşan kişiyi, ikinci gruptan aynı anda koşmaya bağlayan kişi yaklamaya çalışır. Yakalanan çocuk oyundan çıkar Oyuncular bitinceye kadar böyle devam edilir. Bir grup bitince o grup yenilmiş olur.

BİRDİRBİR (UZUN EŞEK)

Erkek oyuncular tarafından oynanır. Birdirbirde bir kişi ellerini dizklerine koyarak eğilir. Diğerleri onun üzerinden atlar. Herkes rahat atlıyabiliyorsa bişraz daha yükseltilmesi istenir. Atlayamayan eğilir, bu defa onun üzerinden atlanır.

TOMBİLİÇ (KİREMİT OYUNU)

Daha çok kızlar tarafından oynanır. Düz bir kiremit veya taş parçası ile oynanır. Yerde büyük bir dikdörtgen çizilir. Sekize bölünür.Tek ayak üzere sekerek kiremit parçası ayakla çizginin üzerine gelmeyecek şekilde itilir. Çizgiye basan veya kiremiti çizgi üzerinde kalan yanar.

İP OYUNU

Bu oyun da kız çocuklar tarafından oynanır. Bir ipin ucun iki kişi tutar. İpi sallayarak çevirir. İp, havaya sıçrayan oyuncunun ayakalrı altından geçer.

KAYNAKLAR :
1) Rize Kültür Derlemeleri, Rize Halk eğitim Müdürlüğü Yayınları, 1999
2) Her Yönüyle Güneysu RİZE, Hakan Şeker Tavukçuoğlu, 1996

Öğretmenlikte Yaptı
1905 yılında Aydın İli Orman ve Maden Muamelat Katipliği ile Devlet Memurluğuna başlamıştır. Rodos'ta Akdeniz Adaları (o zamanki adıyla Cezayir-i Bahr-i Sefit) İli Orman Müfettiş Katipliğinde, Gediz ve Simav ilçeleri Orman Müfettiş Vekaletinde bulunduktan sonra, 1907 de aynı ilçelerde Orman Müfettişi olmuştur. İki yılı geçince, Akdeniz adaları İli Orman Müfettişliğine aktarılmıştır. 1909'den 1912'ye kadar Selanik Ziraat Mektebi'nde Kimya, Ziraat Sanatları ve Jeoloji öğretmenliği yapmıştır.

İktisat Bakanlığında ilk Tarım Genel Müdürü Oldu
1914'den 1920'ye kadar, Zihni Derin Bursa'da Sultani Mektebinde (Lise) ve Kız Öğretmen Okulunda Tabi İlimler okutmuş ve Bursa Milli Eğitim Müdür Vekilliği görevinde bulunmuştur. 1920'de Yunanlıların işgalinden hemen önce Bursa'dan ayrılıp, kara yolundan Ankara'ya gelmiş; Milli Mücadele Hükümetinin kurduğu İktisat Bakanlığında ilk Tarım Genel Müdürü olmuştur. 1924'e kadar bu görevde kalmıştır.

Zihni Derin Rize'yi İncelemeye Gönderildi
Ankara`da 1921 Nisan`ında bakanlıklar temsilciliklerinin katıldığı bir komisyon kurulmuştu. Bu komisyona dönemin Ziraat Genel Müdürü olarak İktisat Bakanlığı adına temsilci olarak katıldı. Komisyonda Rize ve çevresinin huzurlu bir yaşama kavuşabilmesi için öncelikle insanların geçimini sağlayacak iş ve çalışma imkanına kavuşturulması gerekktiğini ileri sürdü. Komisyon bu görüşü kabul etti ve Zihni Derin`i bölgede inceleme yapması kararlaştırıldı.

Zihni Derin 1923 Yılında Rize'ye Geldi
Eski adı Garal Dağı olan hazineye ait bir bölgede 15 dekarlık arazi fidanlık işine tahsis edilir. Bölgede yaptığı incelemelerde bazı meraklıların Batum`dan dönüşlerinde getirdikleri ve diktikleri gayet iyi gelişmiş çay fidanlarıyla karşılaşır.

Batum'dan Örnekler Aldı
Rize'de ziraat fen memurluğu yapan İbrahim`i Batum`a göndererek bir miktar çay fidanı ve tohumu ile mandalina çeşitleri getirerek fidanlığa diker. Zihni Derin Batum`a düzenlenen geziye katılır. Batum ve çevresinde Ruslar tarafından kurulmuş olan çay bahçelerini, çay fabrikasını ve Astropikal Bitkiler Araştırma İstasyonu`nu inceleyerek gerekli bilgilerle Rize`ye döner. Beraberinde çay tohumu, ve fidanları, narenciye ve bazı meyve çeşitleri, bambu rizomları ve bir Rus bahçıvanı ile Rize`ye gelir. Böylece fidanlık kurulmuştur. Zihni derin bu Rus bahçıvana fidanlığı emanet eder. Ankara`daki görevine döner. Batum`a sipariş edilen 500 bin tohum fidan haline getirilir ardından halka dağıtılır. Ancak gerek halkın gerek devletin konuya yeteri eğilmemesinden teşebbüs başarısızlıkla sonuçlanır.

İlk Çay Kanununu O Hazırladı
Zihni Derin, konuya hal çaresi bulmak için bir kanun teklifi hazırlar, bakanlık kanalıyla Meclis'e sunar. Bu tasarı, o dönemin Rize Mebuslarının desteğiyle 6 Şubat 1924 tarih ve 407 sayıyla kanunlaşır ve 'Rize Vilayeti ile Borçka Kazasında; Fındık, Portakal, Limon, Mandalina, Çay Yetiştirilmesi Hakkındaki Kanun' adıyla yürürlüğe girer.

Zihni Derin, sonraki 10 yıl boyunca tekrar öğretmenlik mesleğine döner. 1927`den 1929`a kadar İstanbul Erkek Öğretmen Okulunda, Nişantaşı Kız Ortaokulunda, Vefa Ortaokulunda, İstanbul Erkek Lisesinde Kimya ve Tabi İlimler Öğretmenliği yapmış, bu arada Halkalı ziraat Mektebinde ders vermiştir. Öğretmen arkadaşlarının anılarına göre; her kır gezisinden cepler dolusu bitki örnekleriyle döner ve laboratuarda incelemeler yapar. Pancardan şeker çıkarır, çeşitli yağlardan da sabun yapardı.

1938'de Yeniden Rize
1930`da Ankara Orta Öğretmen Okulunda Tabi İlimler Öğretmenliğine atanmış, bir yandanda aynı okulda Müdür muavinliği görevinde bulunmuştur. 1932-1936 yıllarında Gazi Terbiye Enstitüsü, İsmet Paşa Kız enstitüsü ve Gazi Lisesinde Tabi ilimler, Fizik ve biyoloji Öğretmeni olarak çalışmıştır. 1936`da Trakya`da İkinci Umumi Müfettişlik Ziraat Müşavirliğine atanır. 1937`deTarım Bakanlığı Baş Müşavirliğine atanır. 1938`de Rize ve çevresinde kurulacak Zirai Teşkilat`ın koordinatörlüğü görevi kendisine verilir. Zihni Derin uzun yıllardan sonra tekrar Rize`dedir.Fidanlıkta bulunan iki ahşap evden birinin üst katındaki bir odaya yerleşmiş, alt kattaki odayı laboratuar olarak kullanma hazırlığındadır.1924 yılında Batum`dan getirdikleriyle oluşturduğu bahçeyi ve parselleri gezerken; çeşitli süs bitkilerinin,mandalina, greyfurt, ağaçkavunu, portakal, limon, bambu ve diğer meyvelerin küçük çaplı parsellerde yetiştirildiği birkaç yüz fidandan oluşan küçük bir çay bahçesinin gayet güzel yetişmiş ve sağlıklı görmek onu mutlu etmişti.

1946 yılı Ağustos
Zihni Hoca bölgeye yerleştirilen çay tarımının mutlu dönemini yaşamakta ve onun sıcak heyecanını gönül rahatlığı içinde duymakta iken, yaş haddi nedeniyle emekli olduğu haberi geldi. Emeklilik onun bu bölgede bulunması için bir engel değildi.Tarım bakanlığı kendisine anlaşmalı bir kadro tahsis ederek Bakanlık Koordinatörü görevini verdi. Zihni Hoca artık Ankara`daydı. Yılda birkaç defa Rize`ye gelerek çalışmalarına devam etti. 5-6 yıl boyunca da bu görevini sürdürdü.

Kazım Kartal anlatıyor:
Çay kampanyası başlamış, bütün teşkilat köylerde harıl harıl çalışıyor, bu arada ufak tefek şikayetler de oluyor. Zihni Hoca bir kere daha yaprak toplama seklinin anlatılması için, kendisi de dahil olmak üzere, bütün teşkilat elemanlarının köylere sevk edilmesini istedi. Gün tayini yapıldı. Köylere haber şalindi. Günü geldiğinde elemanlar bütün köylere gidip yaprak toplama hakkında yeniden bilgi verdiler. Hoca da bu meyanda Uzunköy`e gitti. Köylüyü toplayıp bir çay bahçesine getirdi ve toplamanın nasıl yapılacağını anlattı. Aradan bir zaman geçti, hoca bir gün merkez alim yerine uğradı, yine yaprağın kaba toplanmış olduğunu gördüğünde çok sinirlendi ve üreticileri azarlamaya başladı. Bunun üzerine üreticilerden biri çıktı, hocaya bize ne bağırıyorsun? Bize çayın nasıl toplanacağını kimse öğretmedi ki... deyince, Hoca üreticinin hangi köyden olduğunu sordu, üretici, «Uzunköy» demez mi? Hoca, Pazar günü kendisinin Uzunköy`de toplama hakkında bilgi verdiğini söyleyince, üretici mahcup oldu ve özür diledi. Böylece, hoca zaman zaman üreticilerden gelen şikayetlerin yerinde olmadigini anlamiş oldu.

Yine, Zihni Derin`in bir baska anısı:
Hoca, gece gündüz ve tatil tanımadan:-' herkesin çalışmasını istedi.
Uzunkaya çav atölyesine hidroelektrik yapılacak. Bunun için elektrik direğine ihtiyaç görüldü. Köylülere ısmarlandı. Direkler geldi ve köylü parasını istedi. Hoca da köylülerin paralarının derhal verilmesi için mutemet rahmetli Behçet Tuzcu`ya emir verdi. Behçet Bey de kasasında yetecek kadar para bulunmadığını, ertesi günü bankadan çekip ödeyebileceğini söyler. Hoca kabul etmez, lüzumlu paranın bankadan hemen çekilip köylülerin parasının ödenmesinde ısrar eder, nasıl olur da Pazar günü banka kapalı olur. Bunu bir türlü çalışma sekli ve tutumu ile bağdaştıramaz.

Zihni Derin`in Adaylığı
1950 seçimlerinde Zihni Derin, Rize`de bağımsız milletvekili adayı olmuştu. Zihni Hoca`nın siyasetle hiçbir ilgisi yoktu. Fakat kendisini çok seven Rizeliler onun parlemontada Rize`yi temsil etmesini isteyerek ısrarlı tekliflerde bulunuyorlardı. Zihni Hoca da meclise girerse Doğu Karadeniz bölgesine ait sorunları dile getireceğini ve bölgenin çeşitli yönlerden kalkınması için çaba sarf edebileceğini düşünerek 'peki' demişti. Zihni Hoca Rize`de seçim propagandasına çıkmadı.. Sadece seçim pusulası bastırarak seçime katılmıştı. Farklı bir havada yapılan seçim sonunda bütün popülaritesine rağmen seçilemedi.

Müessif Bir Kaza
1964 yılı Ağustos ayına gelindiğinde çay bitkisinin bilinçli olarak Rize toprağına dikilmesinin 40.Yılı kutlamaları doğrultusunda bazı bakanlar, Çalışma Bakanı Bülent Ecevit ile birlikte Zihni Derin`de davet edildi. Gece 21:00 sularında Rize`ye ulaşarak fabrika misafirhanesine yerleşti. Sabah erken saatlerinde Zihni Hoca kalkmış etrafı seyrederken, idealinin gerçekleştiğini görmenin heyecanını ve duygusallığını yaşıyordu. Rize merkezindeki tören yerine gitmek üzere hazır beklerken valinin otamobili göründü. Çalışma Bakanı Bülent Ecevit, 'Birlikte gidelim' diyerek Zihni Derin`i valinin arabasına aldı. Tören yerine geldikten sonra, Zihni Hoca arabadan iner, arabanın arkasından geçerken şöför arabayı geriye sürdü, Hoca`ya çarpıp ve onu yere düşürdü. Zihni Derin hemen hastaneye kaldırıldı. Röntgen çekiminden sonra, kalça kemiğinin kırıldığı anlaşılarak, ameliyat için Ankara`ya dönmesine karar verildi. Trabzon`da öğle sonu uçağı ile Ankara`ya ulaştırıldı. Havaalanında oğlu Haldun Derin ve kızı Melahat Hanım tarafından karşılandı. Ankara Hastanesine yatırıldı. Hemen ameliyata alındı. ameliyatı takip eden günlerde acıları hafifledi.

1965`te Hayata Gözlerini Yumdu
Taburcu olup evine döndüğünde koltuk değneği kullanarak yürümeye başladı. Ziyarete gelenlere 'Bir aksilik oldu, geçer' diyordu. Ankara`da üçbuçuk aylık bir tedaviden sonra eski sağlığına kavuşur. Bilahere 25 Ağustos 1965`te Ankara`da vefat eder.

1969 yılında TÜBİTAK bu değerli mücadele adamına bir Hizmet Ödülü vererek adını ölümsüzleştirir.

Yazı: Muammer DEMET

EĞRATLUK (İmece)
Harman zamanları vardı. Tarla kazmak, mısır fidelerini seyreklemek (fitra) yabancı otları temizlemek (çağan etmek) sizde yaptınız tabiki. Akşamdan eğratluk edeceklere haber verilirdi. Sabah namazının peşine tarlaya gidilirdi. Çalışırken maniler ve atma türküler atardık.

Haçan yayladan celdum benum atum toy idi
Aradum buldum oni suyun altina idi

Öğleye kadar çalışır. Güneş başımızın üzerine geldiğinde yemekler yerdik. Lahana mancasi, minci, yoğurt, mısır ekmeği.. birlikte yerdik. Yoğurtu ğopeçiye (kabakdan yapılan kap)kor, ağzınıda kutuni ile kaplardık.

Bir yıl kendine yetecek kadar mısırı olana ağa derdik. Ağanın mısır atla taşınır. Diğerlerimizde sırtla taşırdık. Harman temizlendikten sonra geriye kalan otları yığın yapardık. Ne derdik ona? Evet cevabınızı bekliyorum.

KARA KONCULA
Kara koncula, kışın en soğuk ve en çok kar yağan dönemidir. Bu mevsimde dışlarıda gezmenin tehlikesini telkin için bize şu hikeyeyi anlatırlardı.
Kara koncula korkunç bir canavardır. Yolda karşılaştığı insanları önce bir sınavdan geçirir. Sınavı geçenleri serbest bırakırlardı. Sınavı kazanmak için bütün sorulara 'Kara' ile başlayan cevap vermek gerekirdi. Şu sualleri sorardı:

- Benum adum Kara Koncula, senun adun nedur?
- Benum da adum Kara Ahmet.
- Nereden celursun?
- Karayerden
- Nereye cidersun?
- Kara yere
- Ne yemeğu yersun?
- Kara lahana
- Ne yemuş yersun?
- Kara yemuş

Sınav bu sorularla devam edermiş. Sınavı kazanırsan kurtulursun ve sana:

- Haydi culer cule der ve seni uğurlarmış, der sonra da bizle beraber evdeki büyükler, çocuklar birlikte birimiz Kara Koncula olur diğerimiz çocuk sorularla bu oyunu oynardık değil mi?

ÇAKAL DÜĞÜNÜ
Bizim çocukluğumuzda anlatılırdı. Dedelerimiz zamanında birini çakal ısırdığında 40 gün düğün yaparlarmış. Sebebide çakalın ısırdığını 40 gün uyanık tutmakmış. Kuduz çakal tarafından ısırılan kişi 40 gün uyanık tutulabilirse kudurmaktan kurtulurmuş. Çakal düğününüde şöyle yaparlarmıış: Köyün ortasında büyük bir ateş yakarlar, delikanlılar bu ateşin etrafında horon kurup oynarlarmış. Horona genç kızlarda katılırmış. Bu şekilde şenlik kurulup eğlenmeye 'çakal düğünü' derlermiş.

Daha sonraları gençler bir araya toplanıp sebepsiz yere sırf eğlence olarak, yaptıkları bu tip eğlencelerede 'çakal düğünü' demeye başlamışlar.
Bazen çakallarda bu bağrışmalara karşılık veririmiş. Bu da şakalaşmalara neden olurmuş.

EV YAPANLARA HEDİYE
Eskiden ev yapanlara hediye getirirlerdi. Bu hediye evin bahçesine bir meyve ağacı dikmek şeklinde olurdu. Bazende değişik dokumalar hediye edilirdi. Ev tamamlanıp sıra çatı yapmaya gelince omuz ağaçları çakılır ve çatının tam tepesine beyaz bir çarşaf asılıdı. Usta keserini daha hızlı vurur ve bu vuruşların sesi ta uzaklardan duyurulurdu. Bu sesleri duyan ve çarşafı gören komşular bez cinsinden hediye götürür bunlar çatının bir ucundan diğer ucuna asılırdı. Çatı tamamlana kadar bunlar bunlar asılır, sonunda ustanın olurdu.

CAMİ YEMEĞİ
Daha dün gibi. Bazı yerlerde hala devam ediyor olabilir.Cami hocasına her hane sıra ile yemek getirirdik. Öğle yemeği için giden yemekler akşamada giderdi. Genellikle hocaya yemeğin en iyisini gönderiri, bir şey eksik etmemeye çalışırdık. Muhlama, pilav, yoğurt, baklava, ev makarnası, cığırta...

Hoca yemeği ile ilgili şöyle bir fıkra da vardı:

Oflu Hoca bir gün kabağın cennet meyvesi olduğundan ve kabak yemenin faziletlerinden bahseder. Bu vaazdan sonra hocaya hergün kabak yemeği gelmeye başlar. Hoca, kabak yemekten bıkar. Öğle kabak akşam kabak. Hoca, kabak yemekten bıkar. O kadar bıukar ki birgün ezanı şöyle okur:

Eşhedü En Lailahe İllallah
Sabah kabak, akşam kabak bezdik ya resulallah
.......
Cemaat toplanıp hocaya gider. Derler ki:

-Hoca sen ne yaptın, sen bize kabağın faziletinden bahsetrmedin mi? Bizim yaptığımızsana iyilik olsun diyedir. Hiç cennet taamından bıkılır mı? Sana kabak yemeği getirmekle hem sen, hem de biz sevap kazanıyorduk.

Hoca kendini şöyle savunur:

- Ola uşaklar? Kabak cennet tamamıdur deduk ama bu fakir fukara taamıdur. Hacı hoca yemeği değildur. Hoca yemeği hoşaf ile baklavadur.

KAPANDI GİTTİ ÇAĞI

Şaravaz, pepeçura, kastaniça kabağı
Sacayak, pelki, hosti, kapandı gitti çağı,
Kunci, minci, korkota, koloti unutuldi,
Malahtara, likmene hasret kaldı gazyağı.

Burma, mabeyin, darni, kot, tereteri, hopeçi,
Gerdel, lahmi, pulama, küpun ağzında peçi,
Çali, çupi, kutuni, davli ve kondaridan,
Şimdi bahsettuğumde güleyi bizum paçi.

Lağus, şokali, lobya, pafuli, perçem, andi,
Metuşi, sehter, çiten altındakiler yandi.
Zimbilaçi tikeni, kardaşi hamduspara,
Benum gibi fukara, sirgan yedi uyandi.

İşkemi, seke, konsol, evun temele taşı,
Çiçili, kolistavra, langonanun kardaşi,
Furnesi, tumurlisi, çumuşi, çilbur yerken,
Paluzenun yanında dururdi etmeğaşi.

Hurtuli ve şurtuli, muncur, sumsuk, zibidi,
Pifoli, koso, muşi, kurçeli bizum idi.
Pasmanika, lohtiko, zuzuli ve çimidi,
Fundukla fitrukayi acep hangimuz yedi.

Murmurisle mamuris uyuturdi bizleri,
Pumburi, şepidinun hala bende izleri.
Çilipuli ve puli, karatağuk, çişona,
Alemidiye donuk makoçinun gözleri.

Geçen zaman içinde, değişti bizdeki dil,
Şimdi bu sözcükleri, ister oku, ister sil.
Rizeli arkadaşum, anam, babam, kardaşum
Alem bilmezse bile, ne deduğumi sen bil.

Mustafa KAR 1987

Z
Zincirliköprü, Rize

Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alan Rize, bölgenin en baskın karakteristik özelliklerini gösterir. Anadolu'nun diğer bölgelerinden coğrafi yapısıyla olduğu gibi kültürel yapısı ile de ayrılır. Dik yamaçlı vadileri, dağları, buzul gölleri, zümrüt yeşili yaylaları, kemer köprüleri, kaleleri ve coşkun akan dereleri ile bir turizm beldesidir.

Tarihçe
Rize'nin tarihi öncesi hakkında bilgilerimiz sınırlıdır. Yöreye hakim olan orman dokusu nedeniyle, Rize'nin tarih çağları ile ilgili bilgilere ışık tutacak arkeolojik bulgular da bu güne kadar ortaya çıkarılamamıştır. Rize'nin tarihi ancak komşu illerin ve bölgelerin tarihleri ile bağlantılı olarak ele alınabilmiştir. Rize ilinin adı ile ilgili olarak değişik görüşler ileri sürülmüştür; Yunanca pirinç anlamına gelen Rhisos, Rumcada "Rıza" olarak dağ eteği anlamında kullanılmıştır. Osmanlıcada ise "Rize" ufak kırıntı, döküntü anlamındadır. Ayrıca Erzincan'ın Sakalar dönemindeki "Eriza" olan adının başındaki "e" sesinin düşmesi ile adaş olarak Rize için de kullanıldığı ifade edilmektedir.

Osmanlı döneminde liman, nahiye ve kaza merkezi olarak önemini korumuştur. 1640 yılında buraya gelen Evliya Çelebi, Rize’den şöyle söz etmiştir: “Trabzon’a bağlı deniz kıyısında bahçeli güzel bir yerdir”. Osmanlı döneminde Batum Kalesi muhafızı Tuzcuoğlu Memiş Ağa (1814-1817) ve Trabzon ağalarının isyanı (1835) gibi isyanlar olmuş ve bastırılmıştır. Rize 19. yüzyılda önemli bir kaza merkezidir. Berlin Antlaşması ile (1878) Lazistan sancağının merkezi olan Batum Rusya’ya bırakılınca Rize Trabzon Vilayetine bağlı sancağın merkezi olmuştur.

Diğer tavuksular gibi tipik olarak, dişi bir yer kazımasına 10 yumurta koyar, civcivlere bakmak ve yuva yapmak için bütün sorumluluğu alır.

Denizden 2000 m yükseklikteki dağlarda, orman sınırlarının üzerinde yaşar.

Kafkas Dağlarında ve Türkiye'nin kuzeydoğusunda açık meyillerde alçak ormangülü veya diğer çalılıklarla kaplı alanlarda üreme gösterirler.

Bölgeye özgü olması nedeniyle oldukça değerli ve gelecek nesillere tanıtılması gereken bir doğa ve kültür mirasıdır. Bu zenginliği yerli ve yabancı turiste tanıtmak ve kültürü turizme kazandırmak amacı ile 2005 yılından beri Haziran ayında 'İkizdere Huş Tavuğu Şenliği' yapılmaktadır. Bu tarihlerde Sivrikaya Köyü'nün yamaçlarına yapılan tırmanışlarla huş tavuğu/dağ horozu gözlemek mümkündür.

Rize'de dağ horozu ya da huş tavuğu isimli kuş türü için her yıl şenlik yapılıyor.