Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından yürütülen tescil çalışmalarıyla kayıt altına alınan 15 anıt ağaç, yaklaşık 300-350 yıllık geçmişleriyle kentin yaşayan tarihî mirası arasında yer alıyor.
Rize’de geçmişten günümüze ulaşan asırlık ağaçlar, yalnızca doğal güzellikleriyle değil, taşıdıkları tarihî izlerle de dikkat çekiyor. Yüzyıllardır aynı topraklarda varlığını sürdüren ağaçlar, Osmanlı döneminden bugüne uzanan süreçte kentin değişimine tanıklık ediyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen anıt ağaç tescil çalışmaları kapsamında Rize’deki 15 ağaç kayıt altına alındı. Hazırlanan listede ağaçların tamamının Rize merkezde bulunduğu görülürken, bazı ağaçların 300-350 yaş aralığında olduğu kayıt altına alındı.
Ağaçlar, geçmişteki yerleşim düzeni, kamusal alanlar ve kent kültürünün izlerini günümüze taşıyan önemli doğal miras unsurları olarak öne çıkıyor.
Osmanlı’nın şehir kültüründen günümüze uzanan izler
Rize’nin tarihî geçmişi açısından ağaçların yaşları ayrı bir önem taşıyor. Trabzon’un 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedilmesinin ardından Rize ve çevresi de Osmanlı hakimiyetine girdi. Bölge, Osmanlı idari ve sosyal yapısı içerisinde zamanla yeni bir yerleşim düzenine kavuştu.
Osmanlı şehir kültüründe ağaçlar, özellikle çınarlar, yalnızca peyzaj unsuru olarak görülmüyordu.
Cami çevreleri, meydanlar, çeşmeler ve insanların bir araya geldiği ortak kullanım alanlarında gölgelik oluşturan büyük ağaçlar önemli bir yere sahipti.
Çınarlar, geniş taç yapıları ve uzun ömürleri nedeniyle bu alanlarda tercih edilen türler arasındaydı.
Tarihî gelenekler dikkate alındığında, Rize’deki asırlık ağaçlar da Osmanlı döneminin şehirleşme ve ortak yaşam kültürünü araştırmak açısından önemli ipuçları sunuyor.
Rize’nin hangi mahallelerinde bulunuyor?
Tescil envanterinde çınar, kayın, ıhlamur, defne, manolya, kamelya, fiksmanolya ve kriptomerya türleri yer alıyor.
Ağaçların bulunduğu başlıca mevkiler ise şöyle sıralanıyor:
* Eminettin: 2 manolya ve 2 çınar
* İslampaşa: 1 çınar
* Portakallık: 1 çınar
* Yalı civarı: 1 ıhlamur ve 1 çınar
* Tarım Sokak: Defne, fiksmanolya, kamelya, kriptomerya ve manolya
* Yukarı: 1 kayın
Rize’deki anıt ağaçlar arasında özellikle Bağdatlı Mahallesi'nde bulunan Doğu çınarı dikkat çekiyor. Tescillenen ağacın yaşının 310 yıl olduğu bildirildi.
Yaşayan tarihî miras korunmayı bekliyor
Anıt ağaçların tescillenmesi, yalnızca doğal varlıkların kayıt altına alınması anlamına gelmiyor. Aynı zamanda kentlerin tarihî hafızasının korunmasına da katkı sağlıyor.
Anıt ağaçların tespitinde yaş, gövde çapı, boy, tepe tacı ve bulunduğu alan gibi kriterler dikkate alınıyor. Mevzuata göre yaş, uygun teknikle yıllık halkaların sayılmasıyla belirleniyor; bunun mümkün olmadığı durumlarda gövde çapına dayalı yaklaşık yaş hesabı yapılabiliyor.
Rize’nin farklı mahallelerinde yüzyıllardır ayakta kalan bu ağaçlar, geçmişin sessiz tanıkları olarak varlığını sürdürüyor. Bugün çevresinde yeni binaların yükseldiği, yolların ve mahallelerin değiştiği bu ağaçlar, kentin geçmişiyle bugünü arasında doğal bir köprü oluşturuyor.
Osmanlı döneminden günümüze ulaşan bu mirasın korunması, gelecek kuşaklara yalnızca asırlık ağaçlar değil, Rize’nin tarihine tanıklık eden canlı bir hafıza bırakılması anlamına geliyor.
