Rize’nin Pazar ilçesine bağlı Hamidiye Köyü, Kafkasya’dan Karadeniz kıyılarına uzanan göç hikâyesi, Gürcü kültürünün izleri, tarımsal geçmişi, kamu yatırımları ve hızla gelişen yerleşim yapısıyla dikkat çekiyor. Bir dönem bataklık alanların bulunduğu bölgede kurulan Hamidiye, bugün Pazar ile Ardeşen arasındaki en hareketli yerleşimlerden biri konumunda.
Rize’nin Pazar ilçesinde Karadeniz sahilinde yer alan Hamidiye Köyü, yalnızca nüfusuyla değil, geçmişten günümüze taşıdığı kültürel miras ve değişen yerleşim yapısıyla da Rize’nin dikkat çeken köyleri arasında bulunuyor.
Bugünkü Hamidiye’nin oluşumunda 19. yüzyılın sonlarında Kafkasya’dan Anadolu’ya gerçekleşen göçlerin önemli bir yeri bulunuyor. Köyün geçmişine ilişkin anlatılar, Hamidiye’nin hikâyesini Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında yaşanan nüfus hareketlerine kadar götürüyor.
Hamidiye Köyü’nün Tarihi Kafkasya’dan Başlıyor
Köyün yaşlılarından aktarılan bilgiler ve bölgenin geçmişi üzerine yapılan araştırmalara göre, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı döneminde ve sonrasında bugün Gürcistan sınırlarında bulunan Kobuleti, eski adıyla Çürüksu bölgesinden Müslüman Gürcü ailelerin Osmanlı topraklarına göç ettiği belirtiliyor.
Hamidiye’ye ilk yerleşen gruplar arasında yaklaşık 35 hanenin bulunduğu anlatılıyor.
Göç ederek bölgeye gelen ailelere Osmanlı Devleti tarafından yerleşebilecekleri alanlar gösterildi. II. Abdülhamid döneminde yerleştirilen ailelere arazi tahsis edildiği ve yerleşimin zaman içerisinde Hamidiye adıyla anılmaya başladığı ifade ediliyor.
Bu süreç, günümüzdeki Hamidiye Köyü’nün sosyal ve kültürel yapısının temelini oluşturdu.
Bataklık Alanlardan Hamidiye Köyü’ne
Hamidiye’nin bugünkü sahil kesiminin geçmişte farklı bir coğrafi yapıya sahip olduğu anlatılıyor.
Köy büyüklerinden aktarılan bilgilere göre, bölgenin önemli bir bölümü bataklık alanlardan oluşuyordu. Hamidiye’ye yerleşen ilk aileler tarafından su kanalları açıldı, arazinin kurutulması için çalışmalar yapıldı ve zaman içerisinde yeni yaşam alanları oluşturuldu.
Yerleşimin gelişmesiyle birlikte tarım ve hayvancılık faaliyetleri başladı. Narenciye, sebze ve farklı tarım ürünleri yetiştirilirken, çayın Rize ekonomisindeki yerinin büyümesiyle birlikte Hamidiye’de çay tarımı da yaygınlaştı.
Günümüzde yaş çay, köy halkının önemli geçim kaynaklarından biri olmaya devam ederken kivi, seracılık ve sınırlı ölçüde hayvancılık faaliyetleri de sürdürülüyor.
Geçmiş dönemlerde sahil bölgesinde görülen sıtma vakaları nedeniyle bazı ailelerin daha yüksek kesimlere ve çevredeki yerleşimlere taşındığı da yörede aktarılan bilgiler arasında yer alıyor.
Hamidiye’nin Eski Adı: Eski Trabzon
Hamidiye Köyü’nün geçmişine ilişkin dikkat çeken ayrıntılardan biri de “Eski Trabzon” adı.
Bölgenin geçmişte bu isimle anıldığına yönelik kayıt ve sözlü anlatımlar bulunuyor. “Eski Trabzon” ifadesi Hamidiye’de yaşayan aileler arasında da kuşaktan kuşağa aktarılan eski yer adlarından biri olarak biliniyor.
Hamidiyeli emekli öğretmen Engin Karadeniz ise bu ismin bugünkü Trabzon şehriyle doğrudan bağlantılı olmayabileceğini değerlendiriyor.
Karadeniz’in dile getirdiği görüşlerden biri, Hamidiye platosundan Karadeniz’e doğru akan çok sayıdaki şelale ve su kaynağının eski yer adının oluşumunda etkili olmuş olabileceği yönünde.
“Eski Trabzon” adının kökeni, Hamidiye’nin tarihi açısından daha ayrıntılı araştırılması gereken konulardan biri olarak öne çıkıyor.
Hamidiye Sahilinde Tarihi Yapı Kalıntıları
Hamidiye’nin sahil kesiminde geçmişte bazı tarihi yapı kalıntılarının bulunduğu da köylüler tarafından anlatılıyor.
1980’li yıllarda bugünkü çay fabrikasının bulunduğu alanda sur veya kale kalıntılarını andıran yapıların görüldüğü, fabrikanın inşa sürecinde ise bu kalıntıların ortadan kalktığı ifade ediliyor.
Bölgedeki yapıların hangi döneme ait olduğu ve Fırtına Vadisi’ndeki tarihi güzergâhlarla bağlantısının bulunup bulunmadığı konusunda kesin bir bilgi bulunmuyor.
Hamidiye’nin Karadeniz kıyısındaki konumu ve Fırtına Vadisi’ne yakınlığı, bölgenin geçmiş dönemlerde de sahil ile iç kesimler arasındaki güzergâhlardan biri olmuş olabileceği ihtimalini gündeme getiriyor.
Hamidiye’de Gürcü Kültürünün İzleri
Hamidiye Köyü’nün sosyal ve kültürel yapısında Kafkasya’dan göç eden ailelerin izleri uzun yıllar boyunca korundu.
Yemek kültürü, aile ilişkileri, müzik ve bazı geleneklerde Gürcü ve Kafkas kültürünün etkilerinin görüldüğü belirtiliyor.
Özellikle Karadeniz’de önemli bir yere sahip olan akordeon kültürünün Hamidiye’deki geçmişinde de Kafkas kültürünün etkisinden söz ediliyor.
İlk dönemlerde göçmen aileler arasında kendi toplulukları içerisindeki evliliklere daha fazla önem verildiği, çevre köylerden kız alıp verme geleneğinin sınırlı olduğu anlatılıyor.
Bu yapı 1950’li ve 1960’lı yıllardan itibaren değişmeye başladı. Pazar ve çevresindeki köylerden yeni ailelerin Hamidiye’ye yerleşmesiyle birlikte köyün sosyal yapısı da çeşitlendi.
Bugün farklı aile ve kültürlerden gelen insanlar Hamidiye’de ortak bir yaşam sürdürüyor.
Köy sakinleri bu değişimi, “Artık hepimiz Rizeliyiz, Pazarlıyız, Hamidiyeliyiz” sözleriyle ifade ediyor.
“Bu Köyde Komşuluk Değil, Akrabalık Var”
Hamidiye’nin öne çıkan özelliklerinden biri de köyde sürdürülen sosyal dayanışma kültürü.
Hamidiye Köyü Muhtarı Metin Aytemiz, köydeki birlikteliği “Bu köyde komşuluk yok, akrabalık var” sözleriyle anlatıyor.
Köyde vatandaşların günlük ihtiyaçlardan düğün ve cenazelere kadar birçok konuda birbirlerine destek olduğu, geleneksel Karadeniz köy yaşamındaki yardımlaşma kültürünün devam ettiği belirtiliyor.
Köyün büyümesi ve yeni yerleşimlerin artmasına rağmen bu sosyal bağların önemli ölçüde korunduğu ifade ediliyor.
Hamidiye Köy Statüsünde, İlçe Merkezi Gibi
Hamidiye’yi Rize’deki birçok köyden ayıran özelliklerden biri, köy sınırları içerisinde bulunan kamu kurumları ve son yıllarda artan yapılaşma.
Kaçkar Devlet Hastanesi, Pazar Adliyesi, sağlık kuruluşları ve eğitim kurumları Hamidiye sınırları içerisinde bulunuyor.
Köyde anaokulu, ilk ve ortaokul ile Necat Sağbaş Anadolu Lisesi eğitim faaliyetlerini sürdürüyor. Hamidiye’de ayrıca üç cami ve tarihi bir değirmen bulunuyor.
Kaçkar Devlet Hastanesi ve Pazar Adliyesi; Pazar’ın yanı sıra Ardeşen, Fındıklı, Çamlıhemşin, Hemşin ve çevresindeki yerleşimlerden gelen vatandaşlara da hizmet veriyor.
Bu nedenle Hamidiye, idari olarak köy statüsünde bulunmasına rağmen günlük hareketlilik ve yapılaşma bakımından küçük bir ilçe merkezini andırıyor.
Hamidiye’de Nüfus ve Yapılaşma Artıyor
Hamidiye’de resmi nüfus ile gün içerisindeki hareketli nüfus arasında farklılık bulunduğu ifade ediliyor.
Köy sakinlerinin aktardığı bilgilere göre hastane, adliye, okullar ve diğer kamu kurumları nedeniyle Hamidiye’nin günlük nüfus hareketliliği zaman zaman 5 ila 7 bin kişiye ulaşabiliyor.
Özellikle sahil kesiminde son yıllarda yapılan konutlar, Hamidiye’nin yerleşim yapısını önemli ölçüde değiştirdi.
Yaklaşık 15-20 yıl önce daha sınırlı sayıda konutun bulunduğu bölgede bugün çok sayıda yeni bina bulunuyor.
Memurlar, sağlık çalışanları, kamu personeli ve çevre ilçelerden gelen vatandaşların Hamidiye’ye yerleşmesiyle birlikte köyün nüfus profili de değişmeye devam ediyor.
Rize’nin En Geniş Düzlüklerinden Birine Sahip
Hamidiye’nin gelişiminde coğrafi yapısının da önemli bir etkisi bulunuyor.
Rize’nin genel olarak dağlık ve eğimli coğrafyasına karşılık Hamidiye, Karadeniz sahilinde görece geniş ve düz bir arazi üzerinde yer alıyor.
Bu durum bölgede konut, kamu binası ve diğer yatırımların yapılabileceği alanların oluşmasına imkan sağlıyor.
Son yıllarda kamu yatırımları ve konutlaşmanın Hamidiye çevresinde yoğunlaşmasında bu coğrafi avantajın da etkili olduğu değerlendiriliyor.
Denize yakınlığı, yeşil alanları, şelaleleri, eski değirmeni ve Fırtına Vadisi’ne yakın konumu da Hamidiye’nin doğal özellikleri arasında yer alıyor.
Hamidiye Köyü’nden Yetişen İsimler
Hamidiye, geçmişten günümüze siyaset, spor ve sanat alanında farklı isimlerle de anılıyor.
Hamidiye ile bağlantılı isimler arasında Rize Milletvekili Harun Mertoğlu, 1973-1977 yılları arasında Rize Milletvekili olarak TBMM’de görev yapan Osman Yılmaz Karaosmanoğlu, fotoğraf sanatçısı Ömür Erdoğan ile futbol dünyasından Oğuz Erdoğan ve Yalçın Bayar gösteriliyor.
Eski milli futbolcu Tümer Metin’in ailesinin de Hamidiye ile bağlantısının bulunduğu, babasının buradan Zonguldak’a giderek madenlerde çalıştığı ve aile yakınlarının köyde yaşamayı sürdürdüğü belirtiliyor.
Geçmişten Geleceğe Hamidiye Köyü
Rize’nin Pazar ilçesine bağlı Hamidiye Köyü’nün geçmişinde göç, tarım, mücadele ve dayanışma önemli bir yer tutuyor.
Kafkasya’dan Karadeniz kıyılarına gelen ailelerle şekillenen yerleşim, yıllar içerisinde tarım alanlarının oluşturulması, çay üretiminin yaygınlaşması ve yeni ailelerin bölgeye yerleşmesiyle büyüdü.
Bugün ise Hamidiye; Kaçkar Devlet Hastanesi, Pazar Adliyesi, okulları, konutları ve gelişen yerleşim alanlarıyla Pazar’ın önemli merkezlerinden biri haline gelmiş durumda.
Geçmişte bataklık olarak anlatılan sahil kesimi, günümüzde binlerce kişinin yaşadığı veya günlük olarak kullandığı bir yerleşim alanına dönüştü.
Hamidiye Köyü, Kafkasya’dan başlayan göç hikâyesinden günümüzdeki modern yerleşim yapısına kadar uzanan geçmişiyle Rize’nin tarihi, kültürel ve sosyal açıdan dikkat çeken köylerinden biri olmayı sürdürüyor.
