Fatih Sultan KAR

Rize'nin İl Oluşunun 99. Yılı Anısına

  • 0
  • 0
  • 1177
Yazı Boyutu

LAZİSATAN SANCAĞINDAN RİZE VİLAYETİNE
Lazistan Sancağı Osmanlı Devleti'nde önce Trabzon Eyaletine, sonra Trabzon Vilayeti'ne bağlı idari birimlerden biridir. 20 Nisan 1924 tarihinde ise bağımsız hale getirilmiş Rize Vilayeti adını almıştır.

EYALETTEN VİLAYETE
Lazların ülkesi olan Lazistan'ı kapsayan Lazistan sancağı 1851 yılında ortaya çıktı ve sancak bu tarihte Trabzon Eyaleti'ne bağlıydı. Osmanlı Devleti 1867 yılında eyaletten vilayet sistemine geçti ve 1869 yılında Trabzon Eyaleti'nin yerini Trabzon Vilayeti aldı. 1869 tarihli Trabzon Vilayeti Salnamesi'ne göre Trabzon Vilayeti, batıdan doğuya doğru Canik sancağı, Trabzon sancağı, Gümüşhane sancağı ve Lazistan sancağı olmak üzere dört sancaktan oluşuyordu. Lazistan sancağı, üç kaza ile sekiz nahiyeyi kapsıyordu. Bunlar Batum kazası ve Çürüksu nahiyesi, Acara-i Süfla nahiyesi ile Acara-i Ulya nahiyesi, Livana kazası ve Maçahel nahiyesi, Arhavi kazası ve Hopa nahiyesi, Gönye nahiyesi, Atina nahiyesi ile Hemşin nahiyesi idi.

Lazistan sancağının yıllar içinde idari yapısı değişmiştir. 1875 tarihli Trabzon Vilayeti Salnamesi'ne göre sancak yedi kaza ve beş nahiyeden meydana geliyordu. Bu tarihte Batum kazasına 18 köy ve 1 mahalle, Çürüksu kazasına 17 köy, Acara-i Süfla kazasına 34 köy, Acara kazasına 22 köy, Maçahel nahiyesine 26 köy, Hopa kazasına 23 köy, Arhavi nahiyesine 34 köy, Gönye nahiyesine 21 köy, Atina kazasına 25 köy, Hemşin nahiyesine 33 köy, Livana kazasına 58 köy ve 5 mahalle, Heba-Klaskur nahiyesine 11 köy bağlıydı. Bu tarihte Lazistan sancağında 21.811 hane bulunuyordu. 

DOKSAN ÜÇ HARBİ SONRASI
SANCAK MERKEZİ RİZE OLDU

Doksan üç Harbi'nin ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla 1878 yılında Lazistan sancağının önemli bir bölümü Rus İmparatorluğu'na bırakıldı. Batum kazası, Livana kazası, Acara kazası, Gönye, Maçahel ve Heba-Klaskur nahiyeleri Rusya İmparatoruluğu sınırları içinde kaldı. Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki sınır Hopa kasabasından geçiyordu. Sancağın merkezi Rize kasabasına taşındı. Sınırları değişmiş olan Lazistan sancağı Rize, Atina ve Hopa kazalarından oluşuyordu. Rize kazası daha önce Trabzon sancağına bağlıydı. 

Hemşin nahiyesi Atina kazasına, Arhavi nahiyesi Hopa kazasına bağlıydı.1900 tarihli Trabzon Vilayeti Salnamesi'ne göre ise Lazistan sancağı, Rize kazası ve bu kazaya bağlı Mapavri, Karadere ve Kurayıseba nahiyeleri, Atina kazası ve bu kazaya bağlı Hemşin nahiyesi, Hopa kazası ve bu kazaya bağlı Arhavi ve Vice nahiyelerinden oluşuyordu.

RİZE’NİN VİLAYET OLUŞU
Osmanlı İmparatorluğu döneminde vilayetlerin bir alt yönetim basamağı durumunda olan sancakların varlığına, 20 Nisan 1924 yılında çıkarılan bir kanunla son verilmiş ve bütün sancaklara (çok azı müstesna) vilayet statüsü kazandırılmıştır.

LAZİSTAN SANCAĞI’NDAN RİZE’YE
Lazistan Sancağı da isim değişikliğiyle Rize Vilayeti adını almıştır. Bu vilayet Sarp sınır kapısından İyidere’ye kadar olan bütün sahil şeridini içine alıyordu.  O dönemde Hopa kazasının Kemalpaşa, Arhavi ve Viçe nahiyeleri, Atina kazasının Ardeşen ve Hemşin nahiyeleri, Rize Merkez kazasının Mapavri, Karadere ve Kuraiseba nahiyeleri vardı. Artvin ayrı bir vilayet olarak kurulmuştu. Yeni kurulan bu vilayetin de Şavşat, Borçka ve Yusufeli olarak üç kazası bulunuyordu.

RİZE OLDU ÇORUH
Vilayet taksimatında ikinci esaslı değişiklik, 20.05.1933 tarihli 2197 sayılı kanunda olmuştur. Kanun bazı vilayetleri ilga etmiş, bazılarını da birleştirerek tek vilayet haline getirmiştir. Kanunun vilayet değişikliklerini konu alan maddeleri şunlardır:

*Artvin ve Rize vilayetleri birleştirilerek merkezi Rize olmak üzere Çoruh Vilayeti teşkil edilmiştir. Artvin Vilayet merkez kazası mülhakatını ihtiva eden Artvin Kazası’nın merkezi haline konulmuştur. Bu düzenleme ile Rize ili sınırları içerisine dahil edilen Artvin, vilayet olma özelliğini yitiriyordu.

Vilayet taksimatında, dönemin üçüncü ve son esaslı değişikliği 25.12.1935 tarih ve 2885 sayılı kanunla yapılmıştır. 4 Ocak 1936’da neşredilerek yürürlüğe giren kanunun vilayet teşkillerine ait maddeleri şunlardır:

*Borçka, Artvin, Şavşat kazaları ile Erzurum Vilayetleri’nin Yusufeli Kazası’nı ihtiva etmek ve merkezi Artvin olmak ve Çoruh Vilayeti adı ile anılmak üzere yeni bir vilayet kurulmuş ve bugünkü Çoruh Vilayeti’nin Rize ve Pazar kazalarından ibaret kalan kısmına merkezi Rize olmak üzere, Rize Vilayeti adı verilmiştir.

Yorum Yap

Yazarın Diğer Yazıları

SÜLEYMAN KAZMAZ’IN ANILARINDA RİZE’NİN İŞGAL YILLARI

  • 0
  • 0
  • 25

RİZE ESKİ VALİSİ KAMİL NEZİH OKUŞ GERÇEK BİR DEVLET ADAMI HALKIN VALİSİ

  • 1
  • 0
  • 137

BİLİRMİSİN HEMŞEHRİM RİZE’NİN KÖYLERİNİ TANIRMISIN ACABA ZEYYAT SELİMOĞLU’NU

  • 0
  • 0
  • 100

DENİZ ŞEHRİ RİZE’DE DENİZ FENERİ, DENİZ MÜZESİ YOKTU YAPANLARA “YARDIMCI” OLANA TESEKKÜRLER

  • 0
  • 0
  • 352

1922 YILINDA RİZE

  • 0
  • 0
  • 228

Tulumu Konuşturan Adam: Remzi Bekar

  • 0
  • 0
  • 640

Rize Günleri Üzerine

  • 0
  • 0
  • 578

Rize Siyaset Tarihinden Fıkralar

  • 0
  • 0
  • 931

Vefatının 14. Yılı Anısına (18 Kasım 2009)

  • 0
  • 0
  • 623

Servet Yardımcı: Rize Hatıralarımızın Şehridir

  • 0
  • 0
  • 568

İYİ Kİ DOĞDUN KAZIM

  • 0
  • 0
  • 558

Sayın Cumhurbaşkanına Bunları da İletin

  • 0
  • 0
  • 584

Abdurrahim Albayrak: Onu Hiç Unutmayacağım

  • 0
  • 0
  • 578

Ahmet Mesut Yılmaz Ve Hatıralar

  • 0
  • 0
  • 587

Rize Kültürü Ve Hohol Olmak

  • 0
  • 0
  • 685

Çaya Gönül Verenler ve ÇAYKUR Genel Müdürleri

  • 0
  • 0
  • 956

Bir Siyaset Bilgesi Rize Vakfı Başkanı Orhan Keçeli

  • 0
  • 0
  • 608

Tarihçi Yazar Osman Öndeş Bu Kez Fatih Sultan Kar'ı Yazdı

  • 0
  • 0
  • 734

Futbol Sahalarının Arap Ahmet'i

  • 0
  • 0
  • 1000

Çamlıhemşin Çinçivalı Murat Karayalçın'ın Anıları

  • 0
  • 0
  • 649

Rize Şehir Merkezinde Kentsel Dönüşüm

  • 0
  • 0
  • 719

Rize Turizminde Potansiyel Var

  • 0
  • 0
  • 667

Rizeli Siyasilerin Darbe Hatıraları

  • 1
  • 0
  • 1123

Şampiyon Rizespor (1973-74 Sezonu)

  • 0
  • 0
  • 489

Rize Sporundan Bir Yıldız Kaydı

  • 0
  • 0
  • 1285

Rize Çayına Adanan Bir Ömür: Mehmet Zihni Derin

  • 0
  • 0
  • 699

Bu Topraklardan Bir Cimilli İbo Geçti

  • 0
  • 0
  • 751

24 Saatte 24 Futbolcu Transfer Eden Rizespor’a Selam Olsun

  • 0
  • 0
  • 921

Rize Günleri “Küme”de Olmasın Rize’yi Rezil Etmeyelim

  • 0
  • 0
  • 792

Sonra Döndüm Dedim ki İyi ki Rizeliyim

  • 0
  • 0
  • 860

Onların da Yolu Rizespor'dan Geçti

  • 0
  • 0
  • 528

Rizespor Süper Lig'de

  • 0
  • 0
  • 516

Mehmet Yaşar, Sedat ve Osman Türüt: Göğsünde Ay Yıldızlı Armayı Taşımış Rizeli Güreşçiler

  • 0
  • 0
  • 947

Rizeli Araştırmacı Yazar Sarıyar Belleği İbrahim Balcı'nın Ardından

  • 0
  • 0
  • 908

Futbolda Sakin Güç: İrfan Saral

  • 0
  • 0
  • 988

Birlikten Kültür Doğuyor

  • 0
  • 0
  • 1636

Eski İstanbul'un Rizeli Kabadayıları

  • 1
  • 0
  • 8382

Tarihinden Sayfalar, Birazcık Radyasyon İyidir

  • 0
  • 0
  • 976

Yazında Doğası, Çayı ve İnsanıyla Rize-2

  • 0
  • 0
  • 983

Rize'nin Ünlü Futbolcuları: Onların da Yolu Futbol Sahalarından Geçti

  • 0
  • 0
  • 1031

Rizeli Savcı Yusuf İzzet Akçal Ve Şair Nazım Hikmet’in Bursa Cezaevi Hatıraları

  • 0
  • 0
  • 931

19 Mayıs Rize'de Çifte Bayram

  • 0
  • 0
  • 1137

Gol Kralı Zeki ve Çevik Rizesporlu Oktay Çevik

  • 0
  • 0
  • 599

Şair Abdul Celil Bayar

  • 0
  • 0
  • 1160

Lefter: Rizelileri Rize'yi Hiç Unutmadı

  • 0
  • 0
  • 1152

Merhum Başbakan Ahmet Mesut Yılmaz'ın Rize Sevgisi

  • 0
  • 0
  • 1234

Çayın Başkentinden Türkiye'nin Başkentine

  • 0
  • 0
  • 1173

Rize'nin İl Oluşunun 99. Yılı Anısına

  • 0
  • 0
  • 1177

Bir Futbol ve Rizespor Emekçisi: Zafer Numan Kanburoğlu

  • 0
  • 0
  • 698

Osman Yüksel Serdengeçti'den Rize'ye Güzelleme

  • 0
  • 0
  • 1229

Türk Ordusuna Rizelilerin Hediyesi: Rize Teyyaresi

  • 0
  • 0
  • 1281

Namı Değer Çingene Arif: Arif Koca

  • 0
  • 0
  • 1439

Aspetli Hayırsever Ali Rıza Mete

  • 0
  • 0
  • 1172

Rize'de Bir Demokrasi Yıldızı: Mehmet Ali Kumbasar

  • 0
  • 0
  • 1200

Vekil Olmak/Asıl Kalmak

  • 0
  • 0
  • 1207

Laz Ziya, Ziya Kalkavan

  • 0
  • 0
  • 1164

Rizespor Ruhu ve Mustafa Zeki Rakıcıoğlu

  • 0
  • 0
  • 747

RİZE GÜNLERİ RİZE’YE YAKIŞIR OLMALI

  • 0
  • 0
  • 1500

BU TOPRAKLARDAN BİR CİMİLLİ İBO GEÇTİ

  • 0
  • 0
  • 3627

KAZIM'IN ANISINA

  • 0
  • 0
  • 1641

RİZE KÜLTÜRÜ ÜZERİNE YETKİLİ VE ETKİLİLERDEN ARZUHALİM

  • 0
  • 0
  • 1616

CUMHURİYET TARİHİNİN İLGİNÇ KARAKTERİ: EKREM RİZE

  • 0
  • 0
  • 1673

SOYADI DA YÜREĞİ DE SAĞLAMDI: AYDIN SAĞLAM

  • 0
  • 0
  • 1515

BİR ÖNDER, BİR MEMLEKET!

  • 0
  • 0
  • 1741

RİZE VEFA KONUSUNDA NEDEN DUYARSIZ

  • 0
  • 0
  • 1476

İNÖNÜ’NÜN RİZE ZİYARETLERİ

  • 0
  • 0
  • 2008

RİZESPOR VE BİR ŞAMPİYONLUK HATIRASI

  • 0
  • 0
  • 3786

TÜRK FUTBOLUNDAN İZ BIRAKMIŞ BİR RİZELİ: AVNİ KALKAVAN

  • 0
  • 0
  • 5730

CUMHURİYET SENATOSU'NUN RİZELİ ÜYESİ: ASPETLİ ŞÜKRÜ METO

  • 0
  • 0
  • 1168

RİZE'NİN KAYBOLAN SEMBOLLERİ

  • 0
  • 0
  • 4018

RİZE’NİN NOSTALJİK DEĞERİ TURİST OTEL VE HATIRALAR

  • 0
  • 0
  • 3828

TURGUT KIRAN’IN ARDINDAN

  • 0
  • 0
  • 4402

RİZE BİZİMDİR VE BAŞKA RİZE YOKTUR

  • 0
  • 0
  • 3316

MÜTEVAZI BİR EFSANE: ALİ YAVUZ

  • 0
  • 0
  • 13035

ÇAY YAPRAĞI ESRA ALKAN'IN KALEMİNDEN DİLE GELDİ

  • 0
  • 0
  • 1987

RİZESPOR'UN KURULUŞ TARİHİ DEĞİŞTİRİLEMEZ

  • 0
  • 0
  • 2455

19 MAYIS TARİHİ RİZESPOR BAYRAMI OLARAK İLAN EDİLMELİDİR

  • 0
  • 0
  • 1185

RİZELİ FUTBOLCULARDAN OLUŞAN RİZESPOR TARİH YAZIYORDU

  • 0
  • 0
  • 6347

TÜRK SİYASET TARİHİNİN İKİ BEYEFENDİ İSMİ: YUSUF İZZET AKÇAL VE EROL YILMAZ AKÇAL

  • 0
  • 1
  • 4793

TÜRK SİYASETİNİN RENKLİ İSMİ: OSMAN KAVRAKOĞLU

  • 0
  • 0
  • 5046

BELEDİYECİLİĞİN BABASI: AYTEKİN KOTİL

  • 0
  • 1
  • 3656

NE RİZE’DE VEFA İSİMLİ BİR SEMT NE DE RİZELİ DE VEFA VAR

  • 0
  • 0
  • 1720

KOCA KAPTAN GÜRSEL AKSEL, RİZESPOR VE VEFA

  • 0
  • 0
  • 1908

OLİMPİYAT VE DÜNYA ŞAMPİYONU RİZE’NİN GURURU: KAZIM AYVAZ

  • 0
  • 2
  • 2035

ATATÜRK’ÜN KADIM DOSTU RİZELİ MATARACI MEHMET EFENDİ

  • 0
  • 0
  • 3136

RİZE ESKİ HÜKÜMET TABİBİ: DOKTOR MEHMET ALİ GÜVEN

  • 0
  • 0
  • 1806

GERİYE HOŞ BİR SEDA KALDI

  • 0
  • 0
  • 1366

RİZELİLERİN DERVİŞ ALİ’Sİ

  • 0
  • 0
  • 1292

YEŞİL MAVİ RENKLER DÜNDAR AKDENİZ’İN ARMAĞANI

  • 0
  • 0
  • 1360

TURGUT AKSOY’UN ARDINDAN: ÖZEL İNSANDI, GÜZEL İNSANDI

  • 0
  • 0
  • 1631

AZMİ KANDEMİR YAŞAYAN TARİHTİR

  • 0
  • 1
  • 1895

ÜÇ GÜZEL ADAM VE ÜÇEL

  • 0
  • 0
  • 1467

TÜRK SİYASET TARİHİNİN RENKLİ İSMİ ALİ TOPUZ'UN ARDINDAN

  • 0
  • 0
  • 1398

SİYASETTE SOL KANAT FUTBOLDA STOPER: ALPER TAŞ

  • 0
  • 0
  • 1336

'BİZİM SASU' CENGİZ SARIOĞLU

  • 0
  • 0
  • 1445

RİZE ÇAYINA ADANAN BİR ÖMÜR: MEHMET ZİHNİ DERİN

  • 0
  • 0
  • 1320

RİZE SİYASET TARİHİNDEN RENKLİ BİR POTRE: MEHMET TALAT DOĞAN

  • 0
  • 0
  • 1542