Yapay zekâyı artık yediden yetmişe bütün ülke olarak epeyce tanıyoruz. Öyle ki hayatımıza her geçen gün biraz daha giriyor; sorularımıza cevap veriyor, metin yazıyor, görüntü üretiyor, hatta karar alma süreçlerine destek oluyor. Ancak kullanıcılar tarafından çok fazla bilinmeyen önemli bir yönü var: Yapay zekâ tam bir enerji canavarı.
Hadi konuyu biraz açalım...
Bugün dünyanın dört bir yanında faaliyet gösteren yapay zekâ sistemleri, devasa veri merkezleri üzerinde çalışıyor. Bu merkezlerde bulunan binlerce güçlü işlemci ve sunucu yalnızca veri işlerken enerji kullanmakla kalmıyor, aynı zamanda ortaya çıkan büyük miktardaki ısıyı kontrol altında tutabilmek için de ciddi enerji tüketiyor. Tıpkı cep telefonlarımızı uzun süre kullandığımızda ısınmaları gibi...
Bu nedenle yapay zekâ yatırımlarında enerji maliyetleri değerlendirilirken, soğutma maliyetleri de mutlaka dikkate alınmalıdır.
Önümüzdeki yıllarda yapay zekâ kaynaklı enerji ihtiyacının hızla artacağını öngörmek için uzman olmaya gerek yok. Bu gerekçeyle ülkeler artık sadece yazılımları değil, bu sistemleri çalıştıracak fiziksel altyapıları da planlamak zorunda.
Ülkemizde de yapay zekâ alanında önemli çalışmalar yürütülüyor. Üniversiteler, kamu kurumları, özel sektör ve girişimcilik ekosistemi bu alanda ciddi bir hareketlilik içerisinde. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın da konuya ilgi göstermesi son derece önemli. Çünkü yapay zekâ artık yalnızca bir teknoloji başlığı değil; enerji, sanayi ve kalkınma politikalarının da stratejik bir unsuru hâline gelmiş durumda.
Tam da bu noktada farklı bir soru sormak gerekiyor: Yapay zekâ veri merkezlerini neden coğrafi avantajları dikkate alarak planlamayalım?
Dünyada birçok ülke, veri merkezlerini doğal iklim avantajına sahip bölgelerde konumlandırmaya çalışıyor. Bunun temel nedeni, düşük sıcaklıkların sunucuların soğutulmasında enerji tasarrufu sağlamasıdır. Doğal soğutma imkânı arttıkça işletme maliyetleri düşüyor, enerji verimliliği yükseliyor ve çevresel etkiler azalıyor. Şöyle düşünün; kutuplarda buzdolaplarına çok fazla ihtiyaç duyulmuyor, değil mi?
Bu kapsamda Türkiye göz önüne alındığında benim aklıma ilk olarak Sarıkamış geliyor.
Uzun ve sert kışlarıyla bilinen Sarıkamış, kuşkusuz doğal soğutma avantajı sağlayabilecek iklim koşullarına sahiptir. Eskilerin dediği gibi, “Bir çiçekle bahar olmaz.” Elbette tek başına soğuk hava, bir veri merkezi kurmak için yeterli değildir. Bu doğal özelliğin yanında başka unsurlara da ihtiyaç vardır.
Neler mi?
Güçlü enerji iletim hatları, yüksek kapasiteli internet altyapısı, kesintisiz elektrik arzı ve gelişmiş lojistik imkânlar...
Söz konusu altyapı yatırımları sağlandığında Sarıkamış'ın Türkiye'nin gelecekteki stratejik veri merkezi bölgelerinden ilki olmaması için hiçbir sebep yoktur.
Ayrıca bu bağlandaki yatırımlar yalnızca teknolojik bir tesis anlamına gelmez. Bölgesel kalkınmayı destekler, yeni istihdam alanları oluşturur ve yerel ekonomiye canlılık katar.
Üstelik Sarıkamış denildiğinde akla gelen sadece coğrafi bir bölge değildir. Bu isim, milletimizin hafızasında çok özel bir yere sahiptir. Vatan uğruna can veren binlerce kahraman askerin hatırasını taşıyan bu topraklar, tarihimizin en anlamlı sembollerinden biridir.
Belki de gelecekte Türkiye'nin dijital dönüşümüne güç veren veri merkezlerinden ilki burada yükselecek; geçmişin fedakârlığı ile geleceğin teknolojisi aynı noktada buluşacaktır.
Türkiye, yapay zekâ çağında kendi dijital altyapısını kurmak istiyorsa sadece teknolojiyi değil, coğrafyanın sunduğu avantajları da hesaba katmalıdır.
Bu düşünceyle sözü yetkililere bırakarak şu soruyu sormak gerekiyor:
Türkiye'nin stratejik yapay zekâ veri merkezi yatırımları için Sarıkamış neden değerlendirilen ilk bölge olmasın?